تله فرمون یا لور -آفت پروانه چوبخوار پسته

تله فرمون یا لور روشی غیر شیمیایی و مناسب جهت کاهش خسارت ناشی از پروانه ی چوبخوار پسته می باشد.این کالا توسط یک شرکت کانادایی و بعد از تحقیقات و آزمایشهای فراوان کشف شد.و همینک به تولید انبوه رسیده است.و تولید آن فقط در انحصار این شرکت است.و از این طریق منافع اقتصادی قابل توّجهی می برد.(قابل توّجه محققان داخلی). بویی توسط حشره ی ماده تولید و متصاعد می شود و حشره ی نر را جذب می کند.که منجر به جفت گیری و تخم گذاری حشره ی ماده بر روی خوشه های پسته می گردد.که باعث خسارت فراوان به محصول پسته می گردد.این فرمون بوی حشره ی ماده را تولید می کند.که پنجاه برابر از بوی متصاعد شده از حشره ی ماده قوی تر است.و باعث جلب حشره ی نر می شود.هر حشره ی نر می تواند با حدود 40حشره ی ماده جفت گیری نماید.و از طرفی هر حشره ی ماده می تواند تا حدود 500 خوشه ی پسته را آلوده کند.بنابراین با بدام انداختن حتّی یک حشره نر می توان مانع از جفت گیری شده و درصد زیادی از ضرر ناشی از این حشره را دفع نمود.این تله به صورتی که در شکل می بینید ساخته می شود.و شیء بو دار فرمون در داخل آن کار گذاشته می شود.و در کف تله از چسب مخصوصی جهت گرفتن حشره ی نر استفاده می شود.حشره ی نر بعد از این که بو را استشمام نمود به سمت تله می رود و و در اثر شدت بوی ناشی از فرمون از خود بیخود شده و داخل تله رفته و جذب چسب می گردد.که سبب مرگ آن می شود.تله بایستی در بین شاخه های درخت یا در جایی ثابت کار گذاشته شود.و بایستی در ارتفاع حدود یک متری از سطح زمین کار گذاشته شود.تله نبایستی زیاد حرکت کند زیرا باعث ترس حشره می گردد. که در این صورت نمی توان آن را به دام انداخت.هر تله ی دارای فرمون فضایی دایره ای به شعاع 25 متر در اطراف خود را پوشش می دهد.و توانایی جلب حشرات نر را دارد.بنابراین دو تله بایستی در فاصله ی 50 متری از یکدیگر کار گذاشته شوند.برای هر هکتار باغ پسته سه تا چهار تله کافی می باشد.بهتر است هر چند وقت این تله توسط باغدار سرکشی شود.تا چنانچه چسب در اثر گرد و غبار یا به دام انداختن حشرات زیاد خوب عمل نکرد تعویض شود.این آفت را می توان با سم پاشی نیز از بین برد.چنانچه بعد از سم پاشی تله همچنان حشرات بیشتری را بدام انداخت دلیل بر نامرغوب بودن سم می باشد.نکته دیگر در مورد باغاتی است که در جوار باغ شما می باشد.که بایستی با باغدار همسایه مشورت نمود و او را به استفاده از این روش ترغیب نمود.حتّی در صورت عدم همکاری باغدار همسایه ،این روش برای باغ شما بسیار سودمند است.قیمت هر واحد این قلم کالا همراه با چسب و کارتن در حال حاضر حدود 5 الی 7 هزار تومان است.جهت اطلاع بیشتر به مطلبی که قبلاَ در همین وبلاگ قرار دادم مراجعه نمایید.  

معرفی آفت جوانه خوار بلوط Tortrix viridana L. و بررسی روش کنترل فرمونی آن

                                               

 محمد رضا زرگران

واحد اجرا:  مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی

محل اجرا:  سردشت و پیرانشهر

مشکلات ،اهمیت و ضرورت تحقیق:
در ايران و در مناطق حوزه زاگرس با جنگلهاي نيمه خشك تا معتدل خشك، مجموعه اي غني از انواع گونه ها و زيرگونه هاي بلوط وجود دارد. سه گونه بلوط در استان آذربايجانغربي بصورت خالص و یا مخلوط در قسمتهاي مختلف زاگرس شمالی پراکنده هستند. جنگلهای بلوط این استان از منطقه قبرحسین واقع در شهرستان پیرانشهر آغازگردیده و تا شهرستان سردشت ادامه می یابد. از شهرستان سردشت به طرف مهاباد (حدود چهل کیلومتر) جنگلهای بلوط امتداد داشته که در مجموع مساحتی بالغ بر 100000 هکتار را شامل می شود.
از عوامل اصلي تخريب جنگلهاي بلوط غرب کشور در ناحيه زاگرس مخصوصا در استان آذربایجان غربی مي‌توان به موارد ذيل اشاره نمود:
1- افزايش تعداد دام جنگل نشينان و چراي بي‌رويه دام
2- قطع درخت براي تأمين سوخت و استحصال نادرست گالهايي با ارزش اقتصادي
3- شاخه‌زني (گلازني) درختان بلوط به منظور تهيه علوفه
4- استفاده سنتي از درختان بلوط جهت مصالح ساختماني و ابزار كشاورزي
5- آفات و بيماريها
پروانه جوانه‌خوار بلوط(Lep.: Tortricidae) T. viridana يكي از آفات مهم بلوط در بعضي از استانهاي حوزه زاگرس مي‌باشدكه خسارت آن گاه با از بين رفتن كامل برگها و جوانه‌هاي بلوط همراه بوده و خسارت قابل توجهی را همه ساله به جنگل های بلوط کشور وارد می سازد. جوانه خواربلوط حشره اي یک نسلي است. تخمگذاري در خرداد و روي شاخه هاي جوان و در محل افتادن برگها يا کنار جوانه ها صورت مي گيرد. تخم هاي آفت در زير سپري به رنگ شاخه ها گذاشته مي شوند. تخم ها از تير تا اسفند در حالت دياپوز به سر مي برند.در اواخر اسفند لاروهاي نئونات زرد رنگ در زيرسپر تخم مشاهده شده ودر اوايل فروردين تخم را از طرف پهلو سوراخ کرده و خارج مي شوند. اين لاروها با تغذیه و سوراخ کردن جوانه ها وارد آنها شده و از داخل جوانه ها تغذيه مي کنند. لاروهاي درشت مي توانند از جوانه ها خارج شده و شروع به تغذيه از جوانه هاي ديگرمي نمایند. دوره لاروي از اوايل فروردين شروع و اواسط ارديبهشت خاتمه مي يابد. مدت زمان دوره رشد لاروي حدود 30 تا 35 روز به طول مي انجامد.لاروهاي کامل دو لبه برگ را به هم چسبانده و در بين برگها تبديل به شفيره مي شوند. با توجه به مخرب بودن این آفت و نیاز به مبارزه دقیق با آن (با توجه به اهمیت آن در اداره کل منابع طبیعی استان) ، دانستن بیولوﮋی و پراکنش آن و همچنین در دست داشتن زمان ظهور حشرات کامل این آفت بسیار مهم و حائز اهمیت می باشد . در ميان روش‌هاي مختلفي كه براي تخمين جمعيت و احتمالا كنترل جوانه‌خوار بلوط مي‌توان در نظر گرفت، استفاده از تله‌هاي فرومون جنسي بوده است. تله‌هاي فروموني به دليل حمل آسان، ارزان بودن، سهولت استفاده و عدم آلوده سازي محيط به عنوان يك روش مهم در كنترل برخي آفات به شمار مي‌آيند. بنابراين با توجه به اهميت نقش تله‌هاي فروموني در ميزان جلب و شكار آفات مختلف در این طرح تراکم ، پراکنش و بهترین زمان مبارزه و کنترل این آفت مشخص گردیده و در نهایت کنترل این آفت با استفاده از کنترل فرمونی بعنوان روشی بسیار مطلوب امکان پذیر بوده و گامی موثر در حفظ جنگلهای با ارزش بلوط استان خواهد بود.

نتایج اقتصادی و اجتماعی حاصل از بکارگیری توصیه ها:

نظر به اهمیت و نقش اکولوﮋیکی و اقتصادی جنگلهای بلوط در استان آذربایجان غربی، شناخت عوامل موثر تخریب گونه های بلوط از ضروریات می باشد . پروانه جوانه خوار بلوط یکی از مهم ترین عوامل خسارتزا به جنگلهای بلوط بوده و خسارات قابل توجهی را به درختان بلوط در همان سال و سالهای بعد وارد می سازد.
حراست از جنگلهای بلوط استان بعنوان یک ذخیره ملی و منطقه ای باعث :
1- حفظ و افزایش تنوع زیستی گو نه های موجود (گیاهی و جانوری)،
2- جلوگیری از افزایش سیلابها و تخریب اراضی منطقه ،
3- جلوگیری از تغییرات شدید اقلیمی منطقه ،
4- افزایش آبهای زیر زمینی و جلوگیری از موارد متعدد زیانبار دیگری که ناشی از تخریب جنگلها می باشد، خواهد شد.

توصیه های کاربردی حاصل از نتایج تحقیق به کارشناسان ، مروجان و بهره برداران:
استفاده از تله های سه گوش (مثلثی شکل) حاوی فرمون جنسی درکنترل جوانه خوار بلوط
نصب تله های مثلثی سفید رنگ درکنترل فرمونی جوانه خوار بلوط
نصب تله ها در قسمت بالای تاج درخت

منطقه یا مناطق قابل توصیه برای استفاده مخاطبین یا بهره بردارن:
مناطق جنگلی جنوب و جنوب غربی استان( سردشت و پیرانشهر)

دستور العمل پیش آگاهی و ردیابی آفت مهم و خطرناک پروانه مینوز گوجه فرنگی

دریافت مقاله

برخي عوامل موثر در شكار تله هاي فرموني پروانه جوانه خوار بلوط (Tortrix viridana (Lep.: Tortricidae د

حامد غباری ، سيدحسين گلدانساز ، حسن عسکری

پروانه جوانه خوار بلوط L. (Lep., Tortricidae) Tortrix viridana يکی از آفات جنگل‌های بلوط استان کردستان است و هر ساله خسارات عمده‌ای را به جنگل‌های اين استان وارد می‌کند. يکی از روش‌های مناسب برای پايش (Monitoring) و کنترل اين آفت می‌تواند در اين جنگل‌ها، استفاده از تله‌های فرمونی باشد. عوامل متفاوتی می‌توانند بر کارايی اين تله‌ها تأثير بگذارند. در اين تحقيق سه عامل عمده مانند: نوع تله، غلظت فرمون، و ارتفاع نصب تله، بررسی شد. در اين راستا چهار نوع تله: لوله‌ای، بالی، مستطيلی و دلتا مورد آزمايش قرار گرفتند و جهت تعيين ارتفاع مناسب نصب تله‌ها، دو ارتفاع: ناحيه وسط و قسمت بالايی درخت، در نظر گرفته شد. هم‌چنين غلظت‌های 5/0، 1 و 5/1 ميلی‌گرم جهت تعيين غلظت مناسب، مورد مطالعه قرار گرفت. نتايج آزمايش‌ها نشان داد که تله لوله‌ای، مستطيلی و دلتا نسبت به تله بالی بهتر عمل کرده و در سطح بالاتری از نظر کارايی قرار دارند (05/0 P<) بين دو ارتفاع نصب تله به لحاظ ميزان شکار، تفاوت معنی‌دار وجود نداشت (05/0 P >). مقايسه کارايی سه غلظت: 5/0، 1 و 5/1 ميلی‌گرم از نظر کارايی اختلاف معنی‌داری نشان داد (05/0 P<)، به‌نحوی که غلظت 5/0 ميلی‌گرم نسبت به دو غلظت ديگر در جلب و شکار افراد نر، بهتر عمل کرده و کارايی بالاتری داشت. بر اساس نتايج به دست آمده، تله‌های لوله‌ای چسب‌دار، حاوی کپسول فرمون 5/0 ميلی‌گرمی، که در ناحيه وسط درختان بلوط نصب شده بودند در مديريت کنترل اين آفت، قابل توصيه هستند.ادامه(1)....  

ادامه (2)

كارايي تله هاي فروموني در رديابي پروانه ساقه خوار اروپايي ذرت،( Ostrinia nubilali (Lep.: Crambidae د

پلوزوئلو لوران,آوندفقيه آرمان,اسپهبدي عبدالعلي,ژونستيه ژيل,گنه گو اروه,ملوس كريستيان,فررو برژيت

تله هاي چسبنده براي رديابي جمعيت هاي ايراني پروانه ساقه خوار اروپايي ذرت، Cstrinia nubilalis (Lep.: Crambieae)، مورد استفاده قرار گرفته اند ولي كارآيي مناسب در اين زمينه را نداشته اند. علت اين عدم كارآيي، احتمالا فرمولاسيون اشتباه فرومون براي جمعيت محلي و يا طراحي نادرست تله هاي چسبنده براي شكار آفت بوده است. تله هاي چسبنده عموما براي شكار پروانه هاي ساقه خوار اروپايي ذرت نامناسب تلقي گرديده اند. در اين مقاله از يك سو تركيب فرومون جمعيت ايراني پروانه ساقه خوار اروپايي ذرت به وسيله گاز كروماتوگرافي و تلفيق گاز كروماتوگرافي- طيف سنجي جرمي مورد شناسايي و از سويي ديگر كارايي تله هاي چسبنده دلتا با تله هاي مخروطي توري در شكار اين حشره در شرايط مزرعه مورد مقايسه قرار گرفت. نتايج تجزيه شيميايي فرومون 14 پروانه ماده به روشني نشان داد كه تركيب فروموني موجود در سطح غده ذخيره فرومون آنها تشابه جمعيت فرانسوي كه از ذرت تغذيه مي كند، بوده و تركيب اصلي آن (Z) – 11 – تترادسنيل استات (Z11-14:OAc) و تركيبات جزيي آن (E) – 11 – تتراد سنيل استات (14:OAc) مي باشند. آزمايش تله گذاري در مزرعه نشان داد كه براي شكار پروانه هاي ساقه خوار اروپايي ذرت تله هاي مخروطي توري به مراتب موثرتر از تله هاي چسبنده مي باشند (به ترتيب 258 و 1 حشره نر توسط اين تله ها شكار شد). نتايج مويد آن بود كه پخش كننده هاي داراي ايزومر هندسي Z جلب كننده اي موثر براي جمعيت ايراني پروانه ساقه خوار ذرت كه از گياه ذرت تغذيه مي كند مي باشد. اصل مقاله...

بررسي نقش فرومون تجمعي و طعمه گياهي در شكار سر خرطومي حنايي خرما Rhynchophorus ferrugineus (Oliv

[ كاظم محمدپور ] - عضو مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي بلوچستان
[ آرمان آوند فقيه ] - عضو موسسه تحقيقات گياهپزشكي كشور
[ ديديه روشا ] - عضو موسسه ملي تحقيقات كشاورزي (INRA) در ورساي فرانسه

سرخرطومي حنايي خرما، Rhynchophorus ferrugincus Oliv. (Col: Dryophthoridac)، از مهمترين آفات نخيلات در آسيا، شمال آفريقا و جنوب اروپا بوده و در حال حاضر يكي از آفات قرنطينه‌اي مهم ايران در شهرستان سراوان (استان سيستان و بلوچستان) بشمار مي‌رود. افراد نر سرخرطومي حنايي خرما، فرومون تجمعي توليد و منتشر مي‌كنند كه براي افراد نر و ماده اين‌گونه جلب كننده مي‌باشد. فرومون به تنهايي جلب كننده ضعيفي براي حشرات كامل سرخرطومي حنايي خرما است ولي بوي گياه ميزبان، يعني مغز درخت خرما اثر تشديدكنندگي قابل ملاحظه‌اي بر روي آن دارد بطوريكه تله‌هاي طعمه‌گذاري شده با فرومون و بافت گياه ميزبان با يكديگر چندين برابر مجموع شكار تله‌هاي داراي هريك از طعمه‌ها به تنهايي سرخرطومي شكار مي‌نمايند كه به اين پديده سينرژي گويند. بررسي‌هاي بعمل آمده در همين زمينه نشان داد كه هريك از طعمه‌ها، فرومون يا طعمه گياهي، موجب بروز بخشي از زنجيره رفتاري شكار سرخرطومي حنايي خرما توسط تله‌ها مي‌شوند. فرومون موجب جلب حشرات از مسافت دور و پرواز سرخرطومي‌ها به سمت آن شده ولي طعمه گياهي با اثري در برد كوتاه موجب بروز رفتار قطع پرواز، فرود و داخل شدن سرخرطومي‌ها به تله مي‌گردد. همچنين مقايسه بخشهاي مختلف گياه ميزبان از نظر جلب‌كنندگي، نشان داد كه تله‌هاي طعمه‌گذاري شده با مغز درخت خرما، ميوه خرما و بافت چوبي تنه خرما به همراه فرومون از ميزان جلب كنندگي يكساني براي حشرات نر و ماده سرخرطومي حنايي خرما برخوردار بود. اين موضوع نشان دهنده اثر سينرژيستي بالاي مغز درخت خرما وميوه خرما بر روي فرومون تجمعي اين حشره مي‌باشد چرا كه تله‌هاي طعمه‌گذاري شده با فرومون و دمبرگ بطور معني‌دار حشرات كمتري را جلب نمود.

كلمات كليدي: سرخرطومي حنايي خرما، فرومون تجمعي، تله فروموني، خرما

فرومون چیست

فرومون‌ها چگونه بر رفتار ما تاثير مي‌گذارد

پيامهايي كه با بوي بدن منتقل مي‌شود

آيا تا به حال دچار احساسي شده‌ايد كه هيچ توضيحي براي آن نداشته باشيد؟ مثلا ناگهان با ملاقات شخصي كه اولين بار است او را مي‌بينيد، احساس صميميت كنيد، در حالي كه شخص ديگري باعث القا شدن احساس سردي در شما شود يا اين كه در هواپيما يك دفعه احساس ترس به شما دست دهد در حالي كه هيچ مشكلي با پرواز نداشته باشيد؟ اين واكنش‌هاي به ظاهر نامرتبط و غيرمنطقي مي‌توانند علل معقولي داشته باشند، اگرچه ممكن است افراد مختلف با شنيدن آن خوشحال نشود. اين عكس‌العمل‌ها ممكن است واكنشي به فرومون‌هايي كه از اطرافيان دريافت مي‌كنيم باشد.

فرومون چيست؟

فرومون به مواد شيميايي اطلاق مي‌شده است كه توسط حشرات آزاد مي‌شود تا موجب برانگيخته شدن يك سري پاسخ‌هاي كليشه‌اي شوند كه هر‌دفعه و بدون شكست‌خوردگي اتفاق مي‌افتند. اين تعريف براي انسان‌ها بيش از اندازه محدود است. سوال ديگر اين است كه آيا فرومون‌ها موكدا به صورت ناخودآگاه عمل مي‌كنند يا اين كه بوهاي قابل شناسايي را هم مي‌توان به عنوان فرومون دسته‌بندي كرد. شواهدي وجود دارد كه بيان مي‌كند افراد مختلف پاسخ رفتاري به بوي بدن‌هاي يكديگر مي‌دهند. همچنين تحقيقات نشان داده‌اند كه بعضي از حيوانات مي‌توانند فرومون‌ها را با سيستم بويايي طبيعي خود حس كنند بدون اين كه ارگان تخصيص‌يافته‌اي براي آن داشته باشند.

همه اين سردرگمي‌ها مانع تلاش جدي براي يافتن پاسخ اين سوال كه چگونه انسان‌ها به مواد شيميايي كه توسط ديگر همنوعان در هوا منتقل مي‌شود، پاسخ مي‌دهند مي‌شود. بنابراين شايد ما به يك لغت جديد نياز داريم. جان لانداستورم از مركز حواس شيميايي مونل در فيلادلفيا مي‌گويد «همه موافقند كه فرآيندي وجود دارد كه بايد توضيح داده شود. هم‌اكنون ما نيازمند آنيم كه توافق كنيم اين فرآيند را چه بناميم.»

فرومون‌ها از موضوعات حساس در زيست‌شناسي انسان هستند. آنها در دنياي جانوران از حشرات تا پستانداران يافت مي‌شوند. تحقيق در مورد فرومون‌هاي انساني با طرح‌هاي‌ تجربي و تاييدهاي تجاري مشكوكي همراه شده است كه موجب شده‌اند اكثر مردم به اين مساله با بي‌اعتمادي نگاه كنند.

هورموني مشترك در پستانداران

در سال‌هاي اخير تغييرات زيادي رخ داده است. شواهدي كه نشان داده‌اند فرومون‌هاي حيواني هميشه آن‌طور كه ما تصور مي‌كنيم عمل نمي‌كنند توسط مطالعات تصويربرداري مغزي پشتيباني مي‌شوند كه بيان كرده‌اند كه انسان نيز فرومون توليد مي‌كند و به آن پاسخ مي‌دهد. در نتيجه بعضي‌ها مي‌گويند كه ديگر بايد اين سوال كه آيا فرومون در انسان‌ها وجود دارد را متوقف كنيم و شروع به بررسي اين مساله كنيم كه چگونه فرومون‌ها مي‌توانند بر رفتار ما تاثير بگذارند.

واژه «فرومون» در سال 1959 به دايره لغات اضافه شد تا توصيفي براي مواد شيميايي باشد كه توسط حشرات آزاد مي‌شود و رفتارهايي را در ساير اعضاي همان‌گونه برمي‌انگيزد. مثال كلاسيك آن وقتي است كه نمونه مونث از دهان خود فرومون‌هاي جنسي آزاد مي‌كند تا جفت را به خود جلب كند. وقتي فرومون‌ها در پستانداران كشف شدند، رفتار پيچيده آنها باعث شد كه ديگر تعريف فرومون در جاي خود نگنجد. پژوهشگران پس از آن به دنبال تعريف بهتري براي واژه فرومون هستند. يك تعريف مفيد اين است كه فرومون‌ها مواد شيميايي هستند كه پيامي را منتقل مي‌كنند كه هم فرستنده و هم گيرنده از نظر تكاملي از آن سود مي‌جويند.

هر تعريفي را كه بپذيريد در هر صورت فرومون‌ها قسمت عمده دنياي حيوانات را به خود اختصاص داده‌اند. حيوانات از فرومون‌ها براي انتقال اطلاعات مفيد خود استفاده مي‌كنند، مانند پذيرا بودن جنس خاص؛ يا اين كه از آن براي ايجاد تغييرات فيزيولوژيك در ديگران استفاده مي‌كنند مانند تحريك به تخم‌گذاري؛ همچنين حيوانات مي‌توانند توسط توليد فرومون مستقيما رفتار ديگران را تحت تاثير قرار دهند مانند جلب نظر جنس مخالف. يكي ديگر از مثال‌هاي اثر تغييردهنده رفتار فرومون، فرومون اعلام خطر است كه توسط بيشتر پستانداران (بخصوص موش صحرايي و آهو)‌ استفاده مي‌شود تا بدون اين كه صدايي توليد كنند و محل اختفاي خود را لو دهند ديگران را از وجود خطر آگاه كنند.

فرومون‌ها چگونه شناسايي مي‌شوند؟

براي مدت‌ها تصور مي‌شد كه انسان‌ها هيچ يك از انواع فرومون‌ را توليد نمي‌كنند و به آنها پاسخ نمي‌دهند. هنوز هم مكانيسم واضحي براي چگونگي عمل فرومون‌ها بر مغز انسان شناخته نشده است. در حيوانات معمولا فرومون‌ها توسط ارگان ومرونازال‌)VNO( كه از يك جفت لوله كوچك كه در داخل بيني قرار دارند تشخيص داده مي‌شوند. سپس اين ارگان پيام‌هايي را مستقيما به مغز مي‌فرستد. اگرچه انسان‌ها ساختارهايي مشابهVNO دارند ولي هيچ رشته عصبي آن را به مغز وصل نمي‌كند و در حالي كه ما ژن‌هاي لازم براي يكVNO فعال را در خود داريم، آنها گيرنده‌هاي پروتئيني فرومون را كدگذاري نمي‌كنند. نتيجه اين شد كه ما اين روش ارتباطي را در نقطه‌اي در طول دوره تكاملي خود از دست داده‌ايم.

البته اين مساله باعث توقف تحقيقات در زمينه ادعاهاي ما در مورد فرومون نشد. در 1971 مارتا مك‌كلين تاك كه يك روانپزشك اجتماعي دانشگاه هاروارد بود گزارش داد كه خانم‌هايي كه با يكديگر زندگي مي‌كنند به مرور زمان عادات ماهيانه‌شان همزمان مي‌شود. مك كلين تاك كه هم‌اكنون در دانشگاه شيكاگو مشغول تدريس و تحقيق است بيان كرد كه اين فرآيند ممكن است توسط فرومون‌ها تنظيم شود. در 1998 مك كلين تاك به همراه همكارش كاتلين استرن شواهدي براي اثبات اين نظريه پيدا كرد. او نشان داد كه عرق خانم‌ها در مراحل مختلف سيكل عادت ماهيانه موجب طولاني شدن يا كوتاه‌تر شدن سيكل ماهيانه ساير خانم‌ها مي‌شود. علي‌رغم اين شواهد، نتايج مك‌كلين تاك مورد مناظره باقي ماند زيرا هيچ فردي تاكنون نتوانسته است مواد شيميايي كه موجب اين اثرات مي‌شود را جداسازي كند.

بيني چگونه كار ميكند؟

بيني اصلي‌ترين راه ورود هوا به دستگاه تنفسي است. يك سوم فوقاني بيني كه باريكتر از ساير نواحي آن است توسط مخاط بويايي پوشيده شده است و محل قرارگيري گيرنده‌هاي بويايي مي‌باشد. سقف حفره بيني به همراه قسمت فوقاني ديواره بيني و سطح شاخك‌هاي فوقاني بيني توسط سلول‌هاي پوشاننده بويايي فرش شده است. سلول‌هاي پوشاننده بويايي به سه دسته تقسيم مي‌شوند: سلول‌هاي بويايي، پشتيبان و قاعده‌اي.

سلول‌هاي بويايي از نوع سلول‌هاي عصبي دوقطبي هستند كه دندريت آنها در قسمت انتهايي متصل شده و وزيكول بويايي را مي‌سازد. از وزيكول بويايي 8 6 مژه خارج مي‌شود كه در سطح سلول‌هاي پوشاننده بيني قرار مي‌گيرند. اكسون سلول بويايي همراه با اكسون‌‌هاي ساير سلول‌ها عصب بويايي را مي‌سازد كه پس از عبور از استخوان پرويزني به پياز بويايي در مغز وارد مي‌شود.

پياز بويايي ساختمان تخصص يافته‌اي از ماده خاكستري مغز است. اكسون‌هاي انتهايي سلول‌هاي گيرنده وقتي وارد پياز بويايي مي‌شوند، با دندريت‌ سلول‌هاي ديگر سيناپس تشكيل مي‌دهند. اين تركيب سيناپسي گلومرول بويايي نام دارد. هر گلومرول پيام‌هاي بويايي حدود 26000 سلول گيرنده را دريافت مي‌كند. اين پيام‌ها در طول اكسون‌هاي سلول‌هاي انتقال‌دهنده حس بويايي حمل مي‌شوند و با تشكيل مسير بويايي به قشر بويايي واقع در بخش گيجگاهي مغز مي‌روند.

تصور مي‌شود كه گلومرول‌ها مناطقي هستند كه پيام‌هاي بويايي در آنجا قبل از اين كه به قشر مخ مخابره شوند پردازش و طبقه‌بندي مي‌شوند. ولي بايد دانست كه همه اين اتفاق‌ها وقتي مي‌توانند رخ دهند كه ذرات بو بتوانند به بيني برسند و در پوشش مولكولي سلول‌هاي پوشاننده حفره بويايي حل شوند.

فرومون‌هايي كه جلب توجه مي‌كنند

چيزي كه امروزه فكر دانشمندان را به خود مشغول كرده است ادعاهايي هستند كه بيان مي‌كنند فرومون‌ها در جلب نظر جنس مخالف در انسان‌ها نقش دارند. قسمتي از اين مساله مربوط به تحقيقاتي مي‌شود كه توسط ديويد برلينر و لوئيس مونتي بلوچ از دانشگاه يوتا در اواسط سال 1990 انجام شده است كه نتايج آن هنوز هم از نظر علمي مورد سوال است. آنها در مطالعات خود بيان كردند كه وقتي آنها مردم را با هورمون‌هاي جنسي جنس مخالف مواجه كردند، توانستند پاسخ الكتريكي را در قسمتي از بيني كه محل ارگان ومرونازال است، مشاهده كنند.

در زن‌ها سلولهاي اين ناحيه از بيني پاسخ قوي‌تري را نسبت به مواد حاوي آندرو استادينون (هورموني وابسته به تستوسترون كه در عرق مردان يافت مي‌شود) از خون بروز مي‌دادند. مردها نيز به طور مشابهي به هورمون استراتترانول پاسخ مي‌دادند. همين تيم پژوهشي گزارش داد كه آزادسازي اين تركيبات در هوا به طور ناخودآگاه باعث تاثير بر خلق مي‌شود و باعث مي‌شود كه جنس مقابل در خود احساس آرامش كند. اين تحقيقات به شدت با شك و ترديد روبه‌رو شد. زيرا به سود مالي برلينر در نوعي از عطر با نام تجاري Realm بود كه محتوي فرومون‌هاي مذكور بود. علاوه بر آن پافشاري تيم تحقيقاتي بر اين مساله كه فرومون‌ها از طريقVNO وارد عمل مي‌شود، تعجب همگان را برانگيخت زيرا هيچ شواهد قانع‌كننده‌اي نداشت كهVNO در انسان‌ها فعال است و بيشتر افراد صحت پژوهش را زير سوال بردند.

جان لانداستورم، نوروفيزيولوژيست مركز حواس شيميايي موتل در فيلادلفيا نشان داد كه زن‌ها مي‌توانند با بوييدن، خواهر خود را از بين آشنايان و غريبه‌ها پيدا كنند. حتي اگر به طور آگاهانه از تفاوت بين بوها مطلع نباشند. براي لانداستورم اين شواهد قانع‌كننده هستند كه فرومون‌هاي انساني واقعيت دارند. به نظر او بيشتر دانشمندان هنوز از استفاده واژه فرمون ابا دارند. او مي‌گويد اگر از يكي از اين دانشمندان بپرسيد كه آيا انسان مي‌تواند پيامي را توسط بوي بدن به ديگران انتقال دهد 9/99 درصد آنها خواهد گفت كه بله، ولي اگر از آنها بپرسيد آيا انسان‌ها فرومون دارند، خواهند گفت كه هنوز چيزي اثبات نشده است.

مطالعات جديد همه‌چيز را عوض مي‌كنند

با توجه به كشفيات جديد مبني بر اين‌كه بعضي از حيوانات مي‌توانند بدون اين‌كه ازVNO استفاده كنند و تنها با كمك سيستم بويايي معمولي فرومون‌ها را تشخيص دهند، امكان تغييرات زيادي فراهم شده است. مرديس كه متخصصVNO حيوانات است، مي‌گويد: «نمونه‌هاي بسياري از ارتباط‌هاي با واسطه فرومون در حيوانات وجود دارد كه بهVNO نيازي ندارند.» براي مثال مطالعه جديدي نشان داده است كه موش‌ها فرومون‌هاي خطر را از طريق دسته‌اي از سلول‌هاي عصبي در نوك بيني خود تشخيص مي‌هند كه با سيستم معمولي بويايي مرتبط است.

فرومون در دنياي جانوران وجود دارد و به احتمال زياد انسان‌ها هم مي‌توانند اين هورمون را توليد‌ كنند و به آن پاسخ دهند

مطالعات همراه با تصويربرداري مغزي در انسانها نشان داده است كه اين امكان وجود دارد كه انسان‌ها به فرومون‌هاي جنسي پاسخ مي‌دهند. در يك سري از پژوهش‌هاي جديد ايوانكا ساويك، دانشمند اعصاب موسسه كارولينسكا در استكهلم سوئد، افرادي را در معرض آندرو استادينون قرار داد و آنچه را كه در قسمت قدامي هيپوتالاموس آنها در مغز اتفاق افتاد را بررسي كرد. او مشاهده كرد كه اين قسمت در زنان فعال مي‌شود و استراتترانول موجب اثر مشابهي در مردان مي‌شود. همچنين مطالعات تصويربرداري مغزي نشان داده‌اند كه انسان‌ها فرومون‌هاي اعلام خطر از خود آزاد مي‌كنند و به آنها پاسخ مي‌دهند. اين موضوع كمتر مورد مطالعه قرار گرفته است، اما تعدادي از مطالعات روانپزشكي بيان كرده‌اند كه انسان‌ها مي‌توانند «بوي ترس» را درك كنند. در 1999، دنيس چن، روانشناس دانشگاه هوستون در تگزاس از داوطلبان خواست كه عرق افرادي را كه يك فيلم كمدي يا ترسناك را ديده بودند استشمام كنند. بيش از نيمي از داوطلبان توانستند با موفقيت، نمونه عرق فرد ترسيده را تشخيص دهند.

در مطالعه مشابهي كه در سال 2002 توسط كريستين آكرل از دانشگاه وين در اتريش انجام شد او بيان كرد كه به نظر مي‌رسد؛ زن‌ها مي‌توانند بوي ترس را حس كنند. افراد مورد مطالعه تاييد كردند كه عرق زن‌هايي كه يك فيلم ترسناك را مشاهده كرده بودند بويي قوي‌تر، ناخوشايندتر و خشونت‌بارتر نسبت به عرق زن‌هايي دارد كه يك فيلم معمولي را مشاهده كرده بودند.

ليليان ماجيكاپارودي از دانشگاه استوني بروك در نيويورك نگاه مستقيمي به اين مساله داشته است كه عرق ترس چه تاثيري بر مغز دارد. آنها بالشتك‌هاي جاذبي را در ناحيه زير بغل 40‌‌داوطلب كه مي‌خواستند براي اولين بار عمليات شيرجه در آسمان را انجام دهند، چسباندند تا عرق آنها را در هنگامي كه به سمت زمين در حال سقوط هستند، جمع‌آوري كنند. در آزمايشگاه آنها اين عرق‌هاي جمع‌آوري شده و عرق افراد ديگري كه در زمان آرامش و به دور از هرگونه ترس جمع‌آوري شده بود را با يك سري از افراد داوطلب مواجه كردند و از آنها خواستند آن را تنفس كنند بدون آن كه از منبع آن اطلاعي داشته باشند. در همين حين از مغز آنها توسط FMRI تصويربرداري شد. در تصاوير مغزي داوطلبان مشخصا فعاليت بيشتري در نواحي از مغز كه مربوط به ادراك ترس هستند، مانند آميگدان و هيپوتالاموس در هنگام بوييدن عرق ترس را نشان داد. البته معلوم نيست كه آيا داوطلبان واقعا بعد از بوييدن دچار حس ترس شدند يا نه زيرا از آنها پرسيده نشد اما مدار مغزي ترس آنها در پاسخ به فرومون‌هاي قلمداد شده فعال شده كه نشان مي‌دهد يك تركيب بيولوژيك در محرك‌هاي اجتماعي انسان وجود دارد كه استرس‌هاي هيجاني مي‌توانند به ديگران سرايت كنند. به طور كلي از نتايج مطالعات انجام شده مي‌توان اين طور استنباط كرد كه به احتمال زياد انسان‌ها مي‌توانند فرومون توليد كنند و به آنها پاسخ دهند.

لانداستورم مي‌گويد كه هنوز قطعه گمشده پازل پيدا نشده است؛ به نظر او فعال شدن مغز كافي نيست و بايد پاسخ رفتاري نيز وجود داشته باشد و به طور مكرر ديده شود. براي تهيه اين شواهد، هر يك از فرومون‌هاي انساني بايد شناخته شده، ساخته شوند و آزمايش شوند تا ببينيم كه آيا باعث تغيير رفتاري مناسبي مي‌شوند يا نه. فقط در اين هنگام است كه با اطمينان مي‌توان گفت كه فرومون‌هاي انساني وجود دارند. اين كار بسيار دشوار است زيرا بوي بدن انسان حاوي بيش از 2000 تركيب مختلف است.

طرح شکار انبوه کرم خراط در سطح 10 هکتار از باغات شهرستان البرز انجام شد

مسئول حفظ نباتات مديريت جهاد كشاورزي شهرستان البرزگفت : طرح شکار انبوه کرم خراط در سطح 10 هکتار از باغات شهرستان البرز انجام شد .

به گزارش روابط عمومی مديريت جهاد کشاورزی شهرستان البرز  مهندس  شيما میررحیمی، گفت : در این روش تعداد 100 عدد تله دلتا به همراه 100 عدد فرمون کرم خراط در سطح 10 هکتار از باغات سیب، گردو و گلابی آلوده به کرم خراط نصب شده است .

به گفته وي فرمون های جنسی بر اساس ترکیبات بیوشیمیائی ساخته شده كه با رهاسازی این ترکیبات بیوشیمیائی ، کنترل کرم خراط  انجام مي شود .

استفاده از روش فرمون در باغات سیب شهرستان البرز انجام شد

مسئول جهاد کشاورزی شهرستان البرز گفت : به منظور بهبود کیفیت محصول سیب سالم ، استفاده از روش فرمون در باغات سیب شهرستان البرز انجام شد.

به گزارش ایانا کورش کشاورز افزود : در این باغات از روش فرمون های اختلال در جفتگیری کرم سیب و شکار انبوه و کرم خراط استفاده شده است .

وی ادامه داد : تعداد 50 عدد تله دلتا به همراه 50 عدد فرمون کرم خراط و 2300 عدد فرمون اختلال در جفتگیری کرم سیب در سطح 5 هکتار از باغات سیب شهرستان البرز نصب شد.

به گفته مدیر جهاد کشاورزی شهرستان البرز از این فرمون ها به منظور کاهش مصرف سموم شیمیایی متداول در جهت کنترل آفات سیب از جمله کرم سیب و کرم خراط استفاده شد.

مهندس کشاورز خاطر نشان کرد: استفاده از فرمون روشی موثر و عملی و از نظر اقتصادی نیز قابل توجیه بوده و در حالحاضر در مزرعه جهان آباد در سطح 5 هکتار انجام و منجر به تولید سیب سالم شده است.

این مسئول اظهار امیدواری کرد که با ترویج این گونه روش ها شاهد تولید محصولات سالم در سطح شهرستان باشیم.

پخش فرمون های کرم خراط در شهرستان فردوس بی اثر است ...؟!

۲۸/۰۷/۱۳۸۹

فردوس خبر: یک کارشناس آگاه که نخواست نامش فاش شود در گفتگو با فردوس خبر، گفت: اقدامات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی و جهاد کشاورزی شهرستان فردوس برای جلوگیری و نابودی کرم خراط هیچ اثری ندارد ...؟!

فردوس خبر: ذوقی

این شهروند آگاه در ادامه اظهارات خود می افزاید: اقدامات جهاد کشاورزی شهرستان فردوس خصوصأ سازمان جهاد کشاورزی استان خراسان جنوبی در خصوص پخش «فرمون های کرم خراط» دیگر هیچ اثری ندارد چرا که در وقت و زمان مقرر این موضوع پیگیری و انجام نشده است.

وی با اشاره به رهنمودهای مقام معظم رهبری در خصوص همت مسوولان برای کار و تلاش مضاعف در سالی که به همین موضوع نامگذاری شده است، افزود: با وجود گذشت 5  الی 6 ماه از سال مسوولان به روشی کار می کنند که هیچ سنخیتی با همت مضاعف و کار و تلاش مضاعف ندارد همچنان که در سال اصلاح الگوی مصرف به گونه ای کار کردند که هیچ اصلاحی در الگوی مصرف ندیدیم ...؟!

وی در ادامه گفتگو با خبرنگار فردوس خبر در خصوص پخش «فرمون های کرم خراط» که هنگامی در حال انجام بود که زمان نصب آنها از یک یا 2 ماه قبل در دیگر نقاط آغاز شده بود، گفت: بعد از 6 ماه جهاد کشاورزی فردوس و استان خراسان جنوبی از خواب خرگوشی بیدار شده است و این فرمون ها را آن هم «با قیمت بسیار گزاف برای هر فرمون» می خواهد انجام بدهد یا در حال انجام اس، که دیگر هیچ اثری در نابودی کرم خراط ندارد ...؟! 

مگس زیتون

شرق: زيتون در چند ماهه اخير بسيارى از مشترى هايش را از دست داده است. حشره اى به نام مگس زيتون مسئول اصلى اين هراس است. زيتون كاران رودبار تاكنون ناگزير شده اند تعداد زيادى از درختان زيتون را براى خلاص شدن از شر آفت بسوزانند. گرچه سوختن شاخه هاى صلح در آتش به خودى خود به قدر كافى دلسردكننده است اما آينده زيتون كارى مى تواند بسيار نگران كننده تر از آن باشد، نگرانى از آن كه زيتون هم به فهرست سياه مبتلايان گونه هاى مهاجم وارداتى اضافه شود. مهاجمان آفتى كه در ميانشان نام هاى سرشناسى چون كرم ساقه خوار برنج، آزولا، شانه دار خزر و بسيارى ديگر خودنمايى مى كنند. در تاريخ ۳۱ مرداد سال جارى مگس زيتون براى نخستين بار در ايران از منطقه رودبار گزارش شد و بعد از آن در منطقه قزوين و زنجان و تا دو ماه پس از آن در كل كشور. اخيراً حضور اين آفت از كهنوج نيز گزارش شده است. كارشناسان مركز دفع آفات خيلى بعيد مى دانند كه اين حشره به طور طبيعى و بدون كمك هاى انسان دوستانه بتواند با چنين سرعتى انتشار يابد. براساس تائيد موسسه آفات و بيمارى هاى كشور اين آفت همان مگس زيتون است كه در ارمنستان، آذربايجان، تركيه و پاكستان نيز پراكنده است.مگس زيتون از كجا و به چه طريقى وارد ايران شده است؟ كارشناسان بخش تحقيقات جهاد كشاورزى استان گيلان احتمال مى دهند كه اين آفت همراه محموله هاى زيتون قاچاق و نهال هاى آلوده از مرز عراق و از مقصد سوريه و اردن وارد ايران شده باشد. با اين حال اثبات واقعيت اين سناريو كار ساده اى نيست. زيتون بخوريم؟ بله با خيال راحت. از قرار معلوم انگل مشتركى ميان انسان و گياه وجود ندارد. خوردن كرم حشراتى كه آفت ميوه مى شوند براى انسان اگر منفعت نداشته باشد خطرى هم ندارد، خواه سيب باشد خواه زيتون. با اين حال مگس زيتون در كار روغن كشى اختلال ايجاد مى كند و كيفيت آن را پائين مى آورد، زيرا موجب بالارفتن اسيديته مى شود. در اين صورت نيز به تائيد اداره بهداشت مى توان اسيد را خنثى كرد و به حد نرمال آن در روغن زيتون رساند.همه اينها به كنار، شايد مهمترين پرسشى كه اكنون در حوزه مديريت كشاورزى با آن روبرو هستيم آن است كه آيا آفت بر واردات مقدم است يا واردات بر آفت؟ آيا زيتون نيز به دنبال برنج، چاى و بادام از اين پس خارجى خواهد شد؟
مگس زيتون (Bactrocera olea) كه در سال ۱۷۸۸ توسط گملين نامگذارى شده، مهمترين آفت ميوه زيتون در اكثر كشورهاى حوضه مديترانه است. لارو اين حشره تنها به يك نوع غذا وابسته است و منحصراً از ميوه زيتون تغذيه مى كند. مگس هاى بالغ از شهد و شيره گياهان و نيز ساير منابع غذايى مايع يا نيمه مايع استفاده مى كنند. آسيب ناشى از سوراخ شدن و خورده شدن ميوه زيتون توسط لارو در حدود ۳۰ درصد از محصول زيتون كشورهاى حوضه مديترانه به ويژه يونان و ايتاليا كه عمده توليدكنندگان اين محصولند را از بين مى برد. مگس زيتون آفت جدى درختان زيتون در سرتاسر محدوده كشت آنها است و علاوه بر حوضه مديترانه، شمال، شرق و جنوب آفريقا، جزاير قنارى، هند، غرب آسيا و ظاهراً هر جايى از نيمكره شرقى كه در آن زيتون (جنس Olea) كاشته مى شود را در برمى گيرد. اين آفت در ۱۹۹۸ از ايالات متحده و كاليفرنيا گزارش شده و از آن زمان تاكنون به مناطق وسيعى سرايت كرده است. بدين ترتيب زيتون هاى نيمكره غربى نيز از گزند اين مگس در امان نمانده اند. اما تاكنون گزارشى از آلودگى زيتون هاى استراليا و نيوزيلند به اين آفت داده نشده است.
مراحل بلوغ مگس زيتون همانند ساير اعضاى خانواده Tephritid به ويژه جنس Bactrocera است. لارو مگس زيتون تمامى مراحل حياتش را صرفاً درون ميوه زيتون مى گذراند و در اوايل بهار به شكل حشره بالغ بالدار از درون ميوه هاى چيده نشده يا ميوه هايى كه روى زمين افتاده اند، خارج مى شود. در حوضه مديترانه دو تا پنج نسل از مگس ها طى يك سال به وجود مى آيند. مگس زيتون فصل زمستان را در مرحله شفيرگى سپرى مى كند و مگس هاى بالغ از مارس تا مه بسته به عرض جغرافيايى و دماى منطقه پديدار مى شوند. در شرايط تابستان پيش از جفت گيرى يك دوره ۶ تا ۱۰ روزه پيش از تخم گذارى سپرى مى شود. چنانچه هوا به قدر كافى گرم نباشد اين دوره كمى طولانى تر خواهد بود. طى اين دوره تخمدان مگس هاى ماده كاملاً بالغ مى شود و نخستين دسته تخم در اوايل ژوئن آماده است. در اين هنگام ماده ها به طور فعال دست به جست وجو مى زنند و در اولين ميوه هاى رسيده زيتون تخم مى گذارند. در هر ميوه زيتون ممكن است ۱۰ تا ۱۲ تخم طى يك روز گذاشته شود. هر مگس در طول دوره حيات خود مى تواند بين ۲۰۰ تا ۲۵۰ تخم بگذارد.
ماده ميوه را با اندام مخصوص تخم گذارى سوراخ مى كند و تخم ها را زير پوست جاسازى مى كند. لاروهاى بدون پا (كرم حشره) از گوشت ميوه تغذيه مى كنند و باعث افتادن ميوه از درخت مى شوند. مراحل تخم، لارو و حشره به ترتيب از ۲ تا ،۴ ۱۰ تا ۱۴ و تقريباً ۱۰ روز طول مى كشد. طول چرخه حيات مگس زيتون از يك تا ۶ يا ۷ ماه متغير است. مگس هاى زيتون نر در طول معاشقه صداها يا علائم شنيدارى گوشخراشى ايجاد مى كنند. معاشقه و جفت گيرى در غروب آفتاب و در لحظه هاى پايانى روشنايى روز اتفاق مى افتد. مگس هاى ماده فرومون خاصى توليد مى كنند كه از چند جزء سازنده تشكيل مى شود. مگس هاى زيتون ماده تنها ماده هاى شناخته شده خانواده Tephritid هستند كه فرومون توليد مى كنند. نرها نيز فرومونى دارند كه پيش از اين در ساير اعضاى اين خانواده شناسايى و مورد مطالعه قرار گرفته است. ماده اصلى سازنده اين فرومون «۱ و ۷ ديوكساسپيرو [۵/۵] اوندكان» است كه نرها را به سوى خود جلب مى كند. مگس هاى ماده به طرف فرومون ساير ماده ها جلب نمى شود اما نرها به سوى فرومون ساير نرها نيز كشيده مى شوند. از اين رو مى توان مگس ها را در فصل جفت گيرى در تله هاى فرومونى به دام انداخت.
چنانچه ميوه رسيده براى تخم گذارى در دسترس باشد ميزان كارآيى تله هاى فرومونى نيز به حداكثر مى رسد اما هنگامى كه ميوه اى به عنوان ميزبان وجود ندارد، مگس ها به لحاظ جنسى غيرفعال مى شوند و ديگر به سوى تله هاى فرومونى جلب نمى شوند. در اين شرايط مگس ها را مى توان روى ساير گياهان پيدا كرد. البته به غير از زيتون به گياه ديگرى آسيب نمى رسانند. بررسى ها نشان مى دهد هنگامى كه محصول تازه زيتون رسيده مى شود. يعنى وقتى هسته ميوه شروع به سخت شدن مى كند، تركيبات شيميايى از آن رها مى شود كه تكوين تخم در ماده را تحريك مى كند. تخم ها پس از گذاشته شدن طى ۲ تا ۳ روز تفريخ مى شوند و لارو طى ۲۰ روز به حداكثر رشد خود مى رسد. تونل هايى كه لارو در ميوه ايجاد مى كند به سرعت توسط قارچ ها آلوده مى شود و اين امر نهايتاً به پوسيدگى ميوه ختم مى شود. اگر ميزان آلودگى ميوه ها بيش از يك درصد باشد زيتون ديگر قابل عرضه به بازار نيست و اگر ميزان آلودگى بيش از ۱۰ درصد باشد حتى براى روغن گيرى نيز قابل استفاده نيست.
مگس ميوه نسبت به سرما بسيار حساس است و در اواخر زمستان تنها تعداد اندكى حشره در ميوه هاى چيده نشده يا ميوه هاى افتاده بر روى زمين پيدا مى شوند، اما همين تعداد اندك پس از زمستان چرخه زندگى را دوباره از سر مى گيرند. مگس زيتون براى هضم گوشت زيتون به يك باكترى همزيست در روده خود نياز دارد. باكترى همزيست «پزود موناس ساوستنوى» كه در روده مگس زيتون به سر مى برد عامل اصلى ايجاد برآمدگى هايى بر روى ميوه زيتون است. بررسى ها حاكى از آن است كه مگس هاى زيتون ماده سريع تر از نر ها پرواز مى كنند اما نر ها در عوض براى دستيابى به منابع غذايى قادر به طى مسافت بيشترى هستند. رژيم غذايى مگس ها مملو از پروتئين است و مگس هاى بالغ غالباً در اطراف درختان پرتقال، ليمو، گريپ فروت، هلو، آوكادو و ساير درختان تجمع مى كنند.
مگس هاى ماده در اروپا ميوه هاى زيتون بزرگ تر و آبدار تر را براى گذاشتن تخم ترجيح مى دهند. بدين ترتيب لاروهاى بيشترى پرورش مى يابند و شانس بقاى آنها افزايش مى يابد. معلوم شده است كه مگس ها برخى از واريته ها را بيش از سايرين ترجيح مى دهند. اين موضوع براى توليد كنندگان زيتون حائز اهميت است و در موقع كشت ارقام مختلف لحاظ مى شود.
طول بدن مگس زيتون ماده بالغ به ۵ ميلى متر و فاصله دو سر بالش تقريباً به ۱۰ ميلى متر مى رسد. بال ها غشايى و عمدتاً شفافند و در نوك هر بال يك لكه قهوه اى كوچك ديده مى شود. سينه سياه و سطح پشتى آن با كرك هاى نقره اى پوشانده شده كه سه خط سياه باريك و موازى روى آن قرار دارند. سرشانه ها و بالا و پايين قاعده بال ها زرد رنگ، بخش ميانى پوسته كتينى سياه و بخش خلفى آن نيز زرد است. شكم سياه است و با كرك هاى خاكسترى پوشانده شده. قطعات تنه با نوارهاى عرضى كمرنگ مشخص مى شوند. در وسط آخرين قطعه يك لكه قهوه اى متمايل به قرمز وجود دارد. پوسته اى كه اندام تخم گذارى را دربرمى گيرد سياه و خود اندام تخم گذارى متمايل به قرمز است. مگس ماده به وسيله اين اندام پوسته ميوه را سوراخ مى كند و تخم ها را در زير پوست جاى مى دهد.
• روش هاى كنترل
استفاده از طعمه هاى مسموم به منظور كنترل مگس ها روشى بسيار قديمى است و هم اكنون نيز در نيمكره شرقى براى كنترل مگس زيتون عمدتاً از طعمه هاى سمى يا سمپاشى استفاده مى شود. اما تكنيك هايى كه سازگارى بيشترى با محيط زيست دارند مانند استفاده از تله هاى فرومونى و نرهاى سترون تنها در نواحى محدودى مورد استفاده يا آزمايش قرار مى گيرند. در سال هاى اخير براى كنترل مگس با استفاده از روش عقيم سازى كوشش هايى صورت گرفته است. مواد شيميايى عقيم كننده بسيارى وجود دارند كه در دزهاى پايين از راه غذا يا از طريق تماس موثر واقع مى شوند. چنانچه بتوان خطر اين نوع مواد عقيم كننده براى انسان و حيوانات را از بين برد كه البته متخصصان به آن خوشبين نيستند، ممكن است مواد شيميايى عقيم كننده سلاح كارآمدى بر عليه مگس هاى زيتون باشند. بررسى ها نشان مى دهد كه هر دو جنس نر و ماده مگس زيتون را مى توان تحت تاثير تابش در آخرين مرحله شفيرگى سترون ساخت. از لحاظ نظرى رهاسازى مگس هاى نرى كه عقيم شده اند، ممكن است در طرح هاى كنترل مگس به طور موثرى مورد استفاده قرار گيرند، اما نيازمند بررسى بوم شناختى كامل و پويايى جمعيت مگس ها و نيازمند تشكيلات پيشرفته براى توليد و رهاسازى مگس هاى نر عقيم است. در مجموع اين روش ممكن است به همراه ساير روش ها موثر واقع شود. استفاده از تله هاى چسبناك و تله فرومونى كه در آن از فرومن هاى جلب كننده اين حشره استفاده مى شود از جمله روش هاى كنترل سازگار با محيط زيست است.
مگس زيتون دشمنان طبيعى اندكى دارد اما پژوهشگران همچنان اميدوارند كه موفق به يافتن شكارچى در زيستگاه بومى اين حشره در آفريقا شوند.
يكى از اميدهاى بيوتكنولوژى يافتن زنبورهايى است كه لاروشان از لارو مگس زيتون تغذيه مى كند و در نهايت منجر به مرگش مى شود. هم اكنون پژوهشگران آمريكايى به همراه پژوهشگران فرانسوى و آفريقايى در صدد يافتن اين زنبورها هستند.
كاليفرنيا نيز در كنترل بيولوژيك پيشينه موفقى دارد. در دهه ۱۹۵۰ كه مزارع زيتون آن توسط اين آفت تخريب شده توانستند با ورود يك زنبور پارازيتوئيد از ايران و پاكستان تا حدودى آن را تحت كنترل درآورند. در حال حاضر گونه هايى از زنبورهاى پارازيتوئيد كه تقريباً انگل مگس زيتون اند در آفريقا پيدا شده اند. البته صرف انگل بودن اين زنبورها نمى تواند دليل موفقيت آنها در كنترل مگس هاى زيتون باشد. ممكن است در شرايط نسبتاً پايدار محيط و در  آب و هواى مناسب اين زنبورها بتوانند جمعيت مگس ها را به طور موثرى كنترل كنند.
از جمله ساير روش هاى مبارزه با اين آفت استفاده از واريته هاى مقاوم تر، هرس كردن درختان آلوده و قطع درختان زيتون آلوده اى است كه در پارك ها، خيابان ها و نظاير آن كاشته شده اند.

مبارزه بيولوژيكي با آفات نيشكر

مقدمه
 يكي از آفات مهم در مناطق نيشكر كاري استان خوزستان كرم ساقه خوار نيشكر است كه به نظر مي رسد اين آفت بومي خوزستان است. در استان خوزستان دو گونة‌ Sesamia cretica و Sesamia nonagrioides بعنوان ساقه خواران نيشكر گزارش شده اند. در اثر تغذيه لاروها از ساقه هاي جوان ،‌ پوسيدگي در نقطه رشد گياه بوجود مي آيد و باعث مرگ جوانه انتهايي گياه نيشكر مي گردد. همچنين لاروها در طي مرحله داشت تا هنگام برداشت از ساقه هاي قابل آسياب تغذيه كرده و باعث كاهش كمي و كيفي محصول مي گردند. در بين دشمنان طبيعي ساقه خواران نيشكر در ايران زنبور Telenomus busseolae از اهميت و كارائي خاصي برخوردار است. اين پارازيتوئيد قادر است سالانه حدود 90 درصد تخم ساقه خوار را پارازيت نمايد. پارازيتيسم بالاي زنبور، ‌دركنترل اين آفت از اهميت خاصي برخوردار بوده و اين پارازيتوئيد را در بين دشمنان طبيعي موجود منطقه منحصر به فرد كرده است، ‌بطوريكه در حال حاضر در مزارع نيشكر خوزستان براي مبارزه با كرم ساقه خوار نيشكر هيچگونه استفاده از سموم شيميايي صورت نمي¬گيرد و كشت و صنعت ها از طريق پرورش و رها سازي اين زنبور پارازيت در مزارع نيشكر،‌ نسبت به كنترل اين آفت اقدام مي نمايند.

مشخصات آفت ساقه خوار :

 دو گونه شب پره ساقه خوار نيشكر بنام هاي علمي Sesamia cretica و Sesamia nonagrioides در استان خوزستان در مزارع نيشكر فعاليت مي نمايند كه گونه S. nonagrioidesروي نيشكر گونه غالبت مي باشد. تخم Sesamia به رنگ زرد متمايل به كرم كه در اثر رشد جنين به رنگ صورتي تغيير رنگ مي دهد. شكل تخم كروي،‌ قطبها فرو رفته ، ‌داراي شيارهاي موازي از بالا به پائين است. تخم ها نسبتاً درشت و به قطر متوسط 8/0 تا 9/0 ميليمتر مي باشد. 
 در شب پره شفيره به رنگ قهوه اي خرمايي كه در مراحل آخر قهوه اي تيره مي¬گردد. شفيره به شكل مخروطي طول شفيرة‌ نر 15 تا20 ميلي متر وطول شفيره ماده 20 تا30 ميلي مترمي باشد. 
 شب پره بالهاي جلويي به رنگ طلايي متمايل به قرمز آجري كه در حاشيه خارجي داراي يك رديف لكه پيوسته سرتاسري كه تشكيل نواري را مي دهد. همچنين روي بالهاي جلويي نقوش مختلفي بصورت لكه هاي پراكنده و سياه رنگ ديده مي شود كه در شب پره هاي مختلف وضع ثابتي ندارد. حاشيه بال ريشكهاي كوتاه دارد. بالهاي عقبي سفيد رنگ مي باشد. اندازه شب پره¬هاي نر و ماده تقريباً مساوي است. شاخك ها ساده و نخ و شل مي باشد اين شب پره در قاره هاي آسيا، ‌افريقا و اروپا وجود دارد. 
 در ايران اين حشره ( Sesamia nonagrioides ) فقط در نواحي جنوبي ايران ،‌استانهاي خوزستان و فارس ديده مي شود. در حاليكهS. cretica با طيف وسيعتري در نواحي مركزي، ‌شمال و شمال شرقي و جنوب و مركز فعاليت دارد.

گياهان ميزبان آفت :
 شامل نيشكر،‌ ذرت ، برنج ،‌سودان گراس و گندم مي باشد. علف هاي هرز زيادي از جمله ني خيزران،‌ حليط، ‌قياق، ‌لوئي، ‌سوروف وحلفه نيز مورد حمله اين آفت در استان خوزستان واقع مي شوند. همچنين روي يولاف وحشي ،‌ مَرغ ،‌ اويارسلام نيز ديده شده است.


طرزخسارت ساقه خوار نيشكر 

 گونه هاي ساقه خوار از نظر انتخاب ميزبان هميشه ذرت را به نيشكر ترجيح مي دهند اين آفت به جوانه مركزي ساقه حمله مي كند. خسارت اين حشره در مزارع بر روي بوته هاي جوان نيشكر بيشتر از بوته هاي مسن است . درصورتيكه لارو از زير جوانه مركزي وارد ساقه شود باعث خشك شدن قسمت فوقاني بوته شده در اين حالت جوانه هاي جانبي رشد كرده و بوته حالت جاروئي بخود مي گيرد.
 لارو سن يك بسيار فعال بوده و بسرعت پراكنده مي شود و مي تواند خود را از يك بوته تا چندين متر دورتر به بوته بعدي برساند. عده اي از لاروهاي سن يك از قسمت جوانه مركزي به داخل ساقه نيشكر كانال حفر كرده و تعدادي نيز مستقيماً از برون ساقه را سوراخ نموده و در داخل آن با تغذيه شروع به حفر كانال نموده و خسارت مي زنند. ايجاد سوراخ در ساقه و دفع فضولات لاروي به بيرون از علائم آلودگي بوته هاي نيشكر است . در صورتيكه فعاليت تغذيه اي لارو روي ني هاي بلند در ناحيه بندهاي اول تا سوم از بالا به پايين باشد باعث مي شود كه جوانه مياني خشك شده و از محل اولين بند سالم زير دالان تغذيه اي جوانه هاي جانبي شروع به رشد بنمايند. بطور كلي تغذيه لارو از بندهاي مياني و زيرين نيشكر بيشتر است و ميزان قند چنين بوته هايي بمقدار زياد كاهش پيدا مي كند. خسارت عمدتاً مربوط به لاروهاي درشت سنين 4 و5 است. حركت لارو در ساقه گاهي از بالا به پايين و يا از پايين به بالا است. 
 اكثر لاروها جهت ورود به ني بندهاي نزديك خاك را انتخاب نموده و با ايجاد دالان عمودي خود را به قسمتهاي مياني ساقه مي رسانند سپس دالان تغذيه اي خود را به سمت بالا حفر و ادامه مي دهند.


طرزخسارت ساقه خوار نيشكر
 لارو سن يك بسيار فعال بوده و بسرعت پراكنده مي شود و مي تواند خود را از يك بوته تا چندين متر دورتر به بوته بعدي برساند. عده اي از لاروهاي سن يك از قسمت جوانه مركزي به داخل ساقه نيشكر كانال حفر كرده و تعدادي نيز مستقيماً از برون ساقه را سوراخ نموده و در داخل آن با تغذيه شروع به حفر كانال نموده و خسارت مي زنند. ايجاد سوراخ در ساقه و دفع فضولات لاروي به بيرون از علائم آلودگي بوته هاي نيشكر است . در صورتيكه فعاليت تغذيه اي لارو روي ني هاي بلند در ناحيه بندهاي اول تا سوم از بالا به پايين باشد باعث مي شود كه جوانه مياني خشك شده و از محل اولين بند سالم زير دالان تغذيه اي جوانه هاي جانبي شروع به رشد بنمايند. بطور كلي تغذيه لارو از بندهاي مياني و زيرين نيشكر بيشتر است و ميزان قند چنين بوته هايي بمقدار زياد كاهش پيدا مي كند. خسارت عمدتاً مربوط به لاروهاي درشت سنين 4 و5 است. حركت لارو در ساقه گاهي از بالا به پايين و يا از پايين به بالا است. 
 اكثر لاروها جهت ورود به ني بندهاي نزديك خاك را انتخاب نموده و با ايجاد دالان عمودي خود را به قسمتهاي مياني ساقه مي رسانند سپس دالان تغذيه اي خود را به سمت بالا حفر و ادامه مي دهند.

سيكل زندگي آفت 

 زمستان گذراني (Hibernation) :
 بصورت لارو كامل و ندرتاً سنين پايين¬تر و گاهي شفيره در دالان لاروي داخل بقاياي ساقه هاي نيشكر بسر مي برد. تغييرات شديد حرارتي و بارندگي¬هاي سيل آسا در زمستان باعث تلفات عمده¬اي در لاروهاي زمستان گذران مي شود. لاروهاي زمستان گذران معمولاً افراد نسل چهارم و احتمالاً نسل پنجم مي باشند كه بوسيله شب پره نسل سوم و يا چهارم در مزارع كشت جديد (Plant) تخم ريزي نموده اند. اين لاروها ذخيره زمستانه آفت را تشكيل داده و لذا در انتقال آلودگي به سال بعد از اهميت ويژه اي برخوردار هستند.
سيكل زندگي آفت

 طرز زندگي :
 لاروهاي زمستان گذران نسل چهارم و يا پنجم آفت در شرايط استان خوزستان از اوايل اسفند تا نيمه اول فروردين ماه با مختصري تغذيه تبديل به شفيره شده و شب پره ها از دهه سوم اسفند ماه ببعد ظاهر مي شوند.
 اولين دستجات تخم آفت در هفته اول فروردين ماه در قسمتهاي قاعده و غلاف برگ (سطح داخلي)‌ بصورت دستجات چند رديفه مي باشد. 
 تفريخ تخم در شرايط طبيعي 10 تا 12 روز طول مي كشد.
 طول عمر شب پره نر بين 4 تا 5 روز و براي شب پره ماده حدود 7-10 روز است. دوره لاروي نسل اول حدود 5/1 ماه ودر نسلهاي تابستانه بين 30 تا 45 روز و براي نسل آخر تا چندين ماه بطول مي انجامد.
 دوره شفيرگي در نسل اول بين 13 تا 15 روز بطول مي انجامد. 
سيكل زندگي آفت
 تعداد نسل ساقه خوار نيشكر:
 با بررسي¬هايي كه در استان خوزستان بعمل آمده تعداد 4 نسل كامل و يك نسل ناقص بشرح زير مشخص گرديده است.
 - نسل اول: ‌نيمه اول فروردين تا نيمه دوم ارديبهشت 
 - نسل دوم : نيمه اول خرداد تا دهه سوم تير 
 - نسل سوم :‌دهه اول مرداد تا نيمه دوم شهريور
 - نسل چهارم:‌ نيمه دوم شهريور تا دهه سوم آبان
 - نسل پنجم : ‌نيمه اول آذر بصورت لارو كامل تا اوايل اسفند 
 نيشكر مورد حمله تمام نسل¬ها قرار مي گيرد- گندم در نسل اول آفت خسارت مي بيند . برنج در نسل¬هاي 2- 3 و4 آسيب پذير است . 
سيكل زندگي آفت
 نسبت به سرما مقاومت كمتري داشته و سرماي زير صفر بمدت طولاني تلفات شديدي به لاروها وارد مي سازد. همچنين درجات حرارت بالا بهمراه رطوبت پايين محيط موجب تلفات زياد در لاروها شده و در واقع كاهش محسوسي در جمعيت ساقه خوار بوجود مي آيد .
 - همچنين بارندگيهاي اسفند ماه و فصل بهار موجب سياه شدن و از بين رفتن تعداد زيادي از شفيره ها مي شود.
 لاروهاي ساقه خوار نيشكر از نور گريزانند ولي شب پره ها نور گرايي مثبت داشته و بطرف روشنايي جلب مي شوند. مي توان از تله نوري براي مبارزه با اين حشره استفاده كرد.
 اطلاعات بدست آمده از تله¬هاي فروموني نمايانگر اينست كه مي تواند در آينده جزء مهمي از برنامه هاي مبارزه تلفيقي را بعهده داشته باشد.
سيكل زندگي آفت

 رفتار جفت گيري شب پره :
 شب پره ماده معمولاً يكروز و حداكثر 2 روز پس از خروج از شفيره شروع به رفتار جلب كنندگي شب پره نر را مي كند هر ماده فقط با يك شب پره نر جفت گيري مي كند.
 دوره قبل از تخم يزي خيلي كوتاه و در آزمايشگاه حدود 1 تا 2 روز بوده است .
 تخم گذاري معمولاً هنگام شب و در تاريكي انجام مي گيرد و در روز شب پره در لابلاي برگهاي نيشكر و ساير ميزبانها مخفي مي شود. محل تخم گذاري نسل اول اصولاً روي بوته هاي جوان نيشكر و يا پاجوشها (طول بوته تا ارتفاع cm 80 )‌ در تمامي سطح مزرعه مي باشد. تخم ريزي روي بوته هاي بلندتر از cm 100 بندرت ديده مي شود. آفت در نسل دوم و سوم به حاشيه مزارع نيشكر كه بوته هاي جوان يا پاجوشهاي جوان روئيده كشيده مي شود و روي آنها تخم ريزي مي آفت در طول هر نسل چندين مرتبه تخم ريزي مي نمايد. تخم گذاري در دستجات 2 تا 4 رديفي بوده تخمها با ترشحات تخم ريز بهمديگر چسبيده و به آساني جدا نمي شوند.
 ميزان تخم ريزي در نسلهاي مختلف آفت متغيير بوده و بطور متوسط يك حشره ماده تا حدود 500-350 عدد تخم میگذارد. بطور كلي تعداد تخم به ميزان رطوبت نسبي محيط مربوط بوده مدت تخم ريزي در نسل اول تا 20 روز بطول مي انجامد. رطوبت موجود در محل تخم ريزي عامل مهمي در افزايش تفريخ تخم محسوب مي شود. تخمهاي يكدسته با هم و در يك زمان تفريخ نمي شوند و اختلاف زمان تفريخ اولين و آخرين تخم يكدسته بزرگ ممكن است چند روز باشد. 
 نمايد. محل تخم ريزي سطح داخلي غلاف برگ نيشكر مي باشد. 

مشخصات زنبور Telenomus :
 زنبور پارازيت تخم ساقه خواران نيشكر Telenomus busseolae  
 راسته زنبورها Hymenoptera 
 بالا خانواده Proctotrypoidea 
 خانواده Scelionidae 
 زير خانواده Telenominae 
 جنس Telenomus
 زنبورهاي اين بالا خانواده عموماً كوچك و بطول حدود ml 2/0 و تا ml 1/0 طول دارند .
 بدن آن معمولاً باريك و پيشاني صاف و بدون مو مي باشد. چشمها موئي و بزرگ شاخك افراد ماده 11 حلقه اي كه در انتها گرزي شكل است. ولي در نرها شاخك نخی مي باشد.
 رنگ عمومي زنبورهاي نر و ماده قهوه¬اي رنگ و تيره و متمايل به سياه است.
 براساس مطالعات انجام شده فعاليت زنبور پارازيت T. busseolae در استان خوزستان از اهميت ويژه اي برخوردار است و در مزارع نيشكر فعاليت چشمگيري بر عليه ساقه خواران Sesamia داشته بطوريكه از سنوات گذشته بخاطر حفظ اين زنبور و افزايش جمعيت آن در طبيعت ،‌مستقيماً هيچگونه سم پاشي عليه آفات و بيماريها در مزارع نيشكر انجام نشده است.
مشخصات زنبور Telenomus :
 تخم:
 تخم زنبور سفيد، ‌شفاف و داراي يك پايه مي باشد شكل آن تخم مرغي است و رشد و نمو تخم بين 1 تا 2 روز بطول مي انجامد.
 لارو:
 زنبور داراي 3 سن لاروي است.
 دوره شفيره گي بر حسب درجه حرارت محيط بين 5 تا 14 روز بطول مي انجامد.
 توضيح: تمام مراحل تخم ،‌لارو و شفيره زنبور در داخل تخم ميزبان (آفت ساقه خوار)‌سپري مي شود و از داخل تخم آفت زنبور کامل پارازيت خارج مي گردد.
 بررسيهاي انجام شده در طبيعت نشان مي دهد كه فعاليت زنبور در استان خوزستان از نيه دوم اسفند ماه آغاز شده و از نيمه دوم فروردين تا نيمه دوم ارديبهشت ماه تا حدودي به جمعيت آن افزوده مي شود ولي ميزان انبوهي آن جوابگوي پارازيته كردن تخم هاي نسل اول آفت نمي باشند (در اين فاصله نسل اول ساقه خوار نيشكر در حال خسارت زدن است) .

 - از نيمه دوم خرداد ماه با شروع فعاليت نسل دوم آفت و با توجه به تخم هاي گذاشته شده شب پره ماده (ساقه خوار)‌ ميزان پارازيته شدن تخمها افزايش پيدا مي كند در نيمه اول تير ماه جمعيت لارو آفت سير صعودي پيموده و در دهه آخر تير ماه تا دهه اول مرداد ماه جمعيت زنبور نيز بالا مي رود.
 - از نيمه اول مرداد ماه (همزمان با شروع فعاليت نسل سوم آفت)‌ انبوهي زنبور نيز چشمگير خواهد بود.
 - با شروع فعاليتهاي نسل چهارم و پنجم آفت جمعيت زنبور با پارازيته كردن تخمهاي ميزبان بازهم افزايش يافته بطوريكه در حدود نيمه دوم آبان ماه زنبور پارازيت اكثراً در مرحله حشره كامل است.

 بطور خلاصه فعاليت زنبور در طبيعت از اسفند ماه شروع و تا شروع فصل سرما (معمولاً دي ماه ) ‌ادامه دارد.
 -گرماي فصل تابستان كه تأثير مثبت در فعاليت كرم ساقه خوار نيشكر و تداخل نسلهاي آفت دارد. تخم ريزي آفت بطور وفور در همه اين مدت بمنظور پارازيته شدن وجود داشته و لذا پارازيت مي تواند نسلهاي پياپي داشته باشد و در مقابل هر نسل ميزبان در طبيعت ،‌پارازيت مي تواند 2 تا 5/2 نسل توليد كند.
 - لازم به توضيح است كه وفور گل علفهاي هرز براي تغذيه زنبور،‌همچنين حرارت رطوبت و نور كافي كمك شاياني به فعاليت پارازيت مي نمايد. براي زنبورهاي كامل و مهمتر از همه نقش تغذيه از نظر باروري و طول عمر زنبور بسيار با اهميت است.
 نمونه برداري هفتگي نشان داده است هر وقت اوج (پيك)‌پرواز پروانه هاي ساقه خوار به حداكثر رسيده جمعيت زنبور در حداقل بوده است و با شروع تخم ريزي آفت انبوهي زنبور افزايش يافته و هر چه دامنه تخم ريزي ساقه خوار طولاني تر بوده به جمعيت زنبور نيز اضافه شده است.
 - باشروع فصل سرما و توقف آفت در مرحله لاروي نهايتاً ميزان تخم ساقه خوار در طبيعت كاهش يافته و فقط بمقدار جزئي تخم در مزارع كشت جديد (Plant) ديده مي شود كه بوسيله زنبور پارازيته مي شوند.
 دوره زندگي زنبور در آزمايشگاه بر روي تخمها با حرارتهاي  
  مختلف بشرح زير تعيين شده است.

 مراحل رشد و نموي زنبور به روز درجه حرارت به سانتيگراد
17-12 24
28-21 22
33 18
 طول عمر زنبور بالغ كوتاه بوده و در فصل تابستان بدون غذا بين 1 تا 4 روز و در زمستان حداكثر 9 روز زنده خواهند بود.
 درصورتيكه زنبور تغذيه شوند طول عمر در تابستان حدود 7 روز و در زمستان بين 35 تا 45 روز مي باشد.
 زنبوران ماده بالغ پس از تخم ريزي در كنار توده تخم ميزبان مي ميرند.
 زنبورهاي نر و ماده بلافاصله بعد از خروج از تخم پارازيته شده آفت Sesamia آماده جفت گيري مي باشند. 
 - زنبور ماده چندين بار و با چندين زنبور نر جفتگيري نموده و سپس آماده تخم ريزي در درون تخم ميزبان منحصر بفرد خود يعني Sesamia مي شود.
روشهاي مبارزه با ساقه خوار نيشكر:

 براي مبارزه با ساقه خوار نيشكر نبايد و نمي شود از روش واحدي استفاده نمود و به نتيجه مطلوبي رسيد. بلكه با بكارگيري از مجموعه شيوه ها مي توان آفت را در حد متعادلي در طبيعت نگهداري و با آن مدارا نمود. زمان اجراي صحيح و بموقع بهره برداري بايد طوري انتخاب شود كه خاتمه برداشت حداكثر پايان اسفند ماه باشد هر چند كه انجام آن در سطح وسيع بسيار مشكل و پر زحمت بوده و در اين رابطه تدارك همه جانبه امكانات مناسب و كافي ،‌براي مديران و دست اندركاران اجرايي طاقت فرسا و سخت خواهد بود. ولي در آنطرف قضيه مي دانيم كه آفت در زمستان بصورت لارو و قبل از آغاز بهار بصورت شفيره در ساقه هاي آلوده محصول وجود دارد كه با برداشت صحيح و بموقع ،‌جمعيت بسياري از لاروها و شفيره ها نابود شده و از بين مي رود. حال اگر قسمتي از برداشتها به ماههاي بعد از آغاز سال و در فصل بهار ادامه پيدا كند آفت از دسترس ما خارج شده و با تخم ريزي شب پره در مزارع (بازرو) ‌و Plant آلودگي را بخصوص در نسل اول بالا مي برد بنابراين برنامه ها را بايد طوري هم هماهنگ كنيم كه برداشت محصول سال قبل به سال بعد كشيده نشود. 
 . اين هماهنگي ها مي تواند بشرح زير براي مديران محترم واحدها همواره مورد نظر باشد. 
 1- تنظيم سطح كشت از طريق نسبت ارقام زودرس ،‌ميان رس و ديررس .
 2- انتخاب ارقام مناسب براي كشت از نظر تحمل نسبي به آفت ساقه خوار.
 3- برنامه ريزي صحيح براي برداشت.
 4- تعمير به موقع كارخانه و آمادگي آن براي شروع بهره برداري .
 5-كف بري نمودن ني ها از پائين و از سطح زمين در حد امكان.
 6- استفاده از فرومون جنسي و يا تله نوري جهت مبارزه با آفت مي تواند كارساز باشد.
نكات و توصيه هاي مهم :
 زنبورها در شرايط صحرايي پس از رهاسازي توانستند تا شعاع 7 متري از نقطه رها سازي تخم هاي ميزبان خود را پارازيته نمايند.
 شوتهاي نيشكر مورد علاقه پروانه سزاميا براي تخم ريزي مي باشد.
 تخم هايي كه توسط زنبور پارازيته مي شوند معمولاً 5-4 روز بعد از پارازيتيسم تغييرات ظاهري را كه آنها را از تخم هاي سالم متمايز مي نمايد نشان مي دهند.
 بهترين فصل براي جمع آوري لارو پروانه آفت Sesamia در بهمن و اسفند بوده كه رشد ني در مزارع Plant كوتاه و جمع آوري ني هاي آلوده راحت تر است . 
 اولين سري رها سازي زنبورها در فروردين ماه بوده كه تخمگذاري به اوج خود مي رسد 
 هر زنبور 70 تا 80 تخم را پارازيت مي كند. تخمهاي پارازيت پس از مدتي تيره مي شوند.
 هر 24 ساعت شوتها بايد عوض شود (بدليل تخم ريزي و خشك شدن شوت)
 يك روز قبل از رها سازي بايد زنبورها را تغذيه نمود.
 (مخلوط عسل 50 گرم + آگار 1 گرم + مخمر 1 گرم + آب 100 سي سي )‌



 آب و شكر 10% براي چسبانيدن تخمهاي سزاميا روي نوار راديولوژي توسط سرنگ صورت مي گيرد. پس از پارازيت شدن تخمها توسط زنبور تا ظهور زنبور جديد 12 روز طول مي كشد .
 بطور خلاصه فعاليت زنبور در طبيعت از اسفند ماه شروع و تا شروع فصل سرما (معمولاً دي ماه )‌ادامه دارد.
 عمل معاينه تخم ميزبان توسط شاخك بمنظور اطمينان از اينكه تخم قبلاً توسط زنبور ديگري پارازيته نشده باشد انجام مي شود.
 مدت زمان لازم جهت پارازيته كردن حداكثر يك دقيقه طول مي كشد.

پرورش كرم ساقه خوار نيشكر در آزمايشگاهها بمنظور تهيه تخم آفت براي تكثير زنبور Telenomus busseolae . .
شرح كنترل بيولوژيك كرم ساقه خوار نيشكر (سزاميا):
 الف- بخش فعاليت در مزرعه :
 در اين مرحله براي تكثير زنبور پارازيت ابتدا به مزارع آلوده رفته و شروع به جمع كردن لارو يا شفيره آفت از ساقه هاي آلوده كرد كه نحوه ي تشخيص ساقه هاي آلوده به اين طريق كه روي ساقه سوراخ يا فضولات لارو در زير غلاف وجود دارد و مي توان ساقه هاي آلوده را تشخيص داد و در گياهان تازه رشد كرده نحوه ي تشخيص گياه آلوده به اين شكل كه جوانه انتهايي گياه بدون تغيير رنگ خشك شده كه پس از پيدا كردن ساقه هاي آلوده، توسط قيچي باغباني اقدام به قطع كردن ساقه از 30 تا 40 سانتي متري زير مكان آلودگي كرده و ساقه را به شكل طولي دو نصف كرده كه اگر لارو در داخل آن باشد اقدام به بيرون آوردن آن مي كنند و در يك ساقه توخالي ديگر قرار مي دهند و شرح كنترل بيولوژيك كرم ساقه خوار نيشكر (سزاميا):
 البته در زير غلاف ساقه هم بصورت شفيره وجود دارد. 
 ب- بخش فعاليت در آزمايشگاه:
 در اينجا پس از اينكه لاروها و شفيره ها را به آزمايشگاه آوردند اقدام به جداسازي لاروها و شفيره ها از هم مي كنند كه بعد شفيره هاي نر و ماده را از هم جدا مي كنند و به اين شكل شفيره هاي نر و ماده را از هم جدا مي كنند كه شفيره نر در بندهاي آخري شكم داري يك برجستگي قرمز و يك خط سياه رنگ طولي كوتاه در آن است ولي شفيره ماده برجستگي ندارد و فقط يك خط طولي كوتاه دارد. پس از جداسازي آنها را در ژرميتاتور براي گذراندن دوره شفيردگي مي گذراند تا به حشره كامل تبديل مي شوند و حدوداً 2 هفته طول مي كشد. 
 لاروها را براي تبديل شدن به شفيره در داخل ساقه هايي كه با دست مغز آنها در آورده شده قرار داده مي شوند و براي گذراندن اين مرحله 1 تا 3 بار ساقه هاي توخالي را عوض مي كنند تا تبديل به شفيره شوند. 

 حشرات كامل نر و ماده را به نسبت 5 به 5 در يك ظرف قرار داده مي شوند و همراه آنها 5 ساقه جوان نيشكر كه شوت نام دارند قرار داده مي شوند تا پروانه ماده در زير غلاف آنها تخم ريزي كنند و علت قراردادن نرها و ماده ها به همراه ديگر اين است كه زنبور پارازيت تخم هايي كه بدون تلقيح گذاشته شده اند را پارازيت نمي كند. 
 در مدت تخم گذاري ماده ها چند بار شوت ها را تعويض مي كنند چون كه حشره روي شوت هايي كه قبلاً روي آن تخم گذاري كرده يا تخم ريزي نمي كند يا كم تخم ريزي مي كند. 
 در هر بار تعويض شوت ها تخم هايي كه روي شوت ها هستند را جمع آوري مي كنند تا به يك حد مطلوب از نظر تعداد برسند (حدود 20 هزار تخم) در اين مدت تخم ها را در يخچال نگهداري مي كنند. 
 وقتي كه تعداد تخم ها به حد نصاب رسيد آنها را با آب قند روي نوارهاي راديولوژي قرار مي دهند (مي چسبانند) كه در روي هر نوار 400-300 تخم قرار داده مي شود و آن را در داخل لوله آزمايش قرار داده مي شود و همراه آنها در حدود 40-30 زنبور قرار داده مي شود تا تخم ها را پارازيت مي كند و پس از گذشت مدت زمان لازم زنبورهاي ديگري از تخم ها خارج مي شوند و عملاً با اين كار زنبورها تكثير مي شوند.
 بخش سوم – رهاسازي در مزارع آلوده 
 پس از تكثير زنبورهاي پارازيت در آزمايشگاه، آماده رهاسازي در مزارع آلوده مي شوند. و مزارع آلوده بوسيله كارشناسان مركز تحقيقات و يا بوسيله كارگران بخش آبياري گزارش داده مي شود و نحوه رهاسازي به اين صورت است كه لوله هاي آزمايش را در فاروهاي قرار داده فاصله بين دو لوله در طول 10 متر و در عرض به اندازه 10 فارو از هم قرار داده مي شود تا كل سطح مزرعه طي شود و پنبه را از لوله هاي آزمايش برمي دارند و سپس لوله هاي آزمايش را جمع آوري مي كنند و نوارهاي راديولوژي در آنجا مي گذراند كه اگر هنوز زنبورهايي از تخم خارج نشده بعداً خارج شوند.

کرم ساقه خوار برنج

 کنترل کرم ساقه خوار برنج

Chio  Suppressalis  walker

Syn:Chio Simplex butler

(Lep.: pyralidae)

مقدمه:

کرم ساقه خوار برنج در دنیا اولین بار در سال 1863 شناخته شده است و در ایران نیز ابتدا در شهریور ماه 1352 توسط آزمایشگاه بررسی آفات و بیماریهای گیاهی تنكابن و به احتمال قوی بوسیله مستوفی پور، دزفولیان از رامسر، آمل و چابکسر جمع آوری و پرورش یافته و پروانه های خارج شده را ابرت (EBERT) حشره شناس آلمانی در همین سال تشخیص داده است.

در مورد چگونگی ورود این آفت اطلاعات دقیقی در دست نیست ولی گفته مي‌شود که توسط کاه و کلشهای همراه مرکبات از پاکستان به ایران وارد شده است.

پس از ورود این آفت از سال 1352 به بعد سطوح مزارع آلوده افزایش نشان مي‌دهد که شاید این مسئله در نتیجه مصرف سوء سموم باشد به طوری که در طی 18 سال اولیه مبارزه بر علیه این آفت در استان مازندران، در حدود 150000 تن سموم گرانول مصرف گردید.

از طرف دیگر مصرف سموم شیمیایی باعث شده تا جمعیت دشمنان طبیعی این آفت نیز شدیدا کاهش یابد و در صورتی که مصرف سموم با همین شدت ادامه و افزایش مي‌یافت اثرات مرگباری بر محیط زیست منطقه بر جا مي‌گذاشت که جبران پذیر نبود خوشبختانه استفاده از روشهای کنترل غیر شیمیایی، بیولوژیک و تلفیقی قدم بسیار موثر و مفیدی برای کاهش مصرف سموم بوده است.

عوامل مهم در یک کنترل موفق:

1.استفاده از تقویم کنترل(پیک پرواز)

2.بکارگیری تکنیک های مناسب

3.در نظر داشتن شرایط جوی برای کنترل شیمیایی

4.در نظر گرفتن زمان حساس بیولوژی آفت

5.استفاده از حرارت موثر روزانه

درنظر گرفتن تمام موارد بالا در کنترل مستلزم دانستن برخی اطلاعات از جمله نحوه پایش منظم ونمونه برداری های مناسب  جهت پیش آگاهی ،مورفولوژی، بیولوژی آفت ، نحوه خسارت به گیاه و... است که در مورد کرم ساقه خوار برنج در ادامه توضیح داده میشود.

اين مواد غالبا فرار بوده و توسط غده هاي مخصوصي به خارج ترشح مي شوند. pheromone فرمون هاي جنسي پروانه ساقه خوار برنج chilo suppressalis wik براي اولين بار در سال 1957 ساخته شد.روش استفاده فرمون هاي مورد استفاده بايد قدرت جلب كنندگي و شكار حشره را به قدر كافي داشته باشد. و تاريخ مصرف آن گذشته نبا شدتله هاي فرموني پروانه ساقه خوار برنج بايد از اواخر فروردين ماه به تعداد حداقل يك عدد در هكتار
در مزرعه جا گذاري شوند . اين تله ها اولين پروانه هاي ساقه خوار ظاهر شده را شكار كرده.

بهترين وسيله براي نشان دادن شروع فعاليت نسل بهاره مي باشند. از طرف ديگر چون هنوز جمعيت پروانه

هاي نر را شكار كرده از اين رو در اوايل فصل . وسيله مناسبي براي تعين انبوهي آفت مي باشد.روش اختلال در عمل جفت گيري يكي از روش هاي مبارزه با كرم ساقه خوار برنج روش اختلال در عمل جفت گيري پروانه هاي نر و با استفاده از ماده فرموني مي باشد. در اين روش از ابتداي فصل زراعي هم زمان با نشاي برنج با نصب 100 عدد لوله خيزران در هر هكتار به فاصله 10در10 متر . وبا قرار دادن ورق هاي پليمريحاوي 4 گرم ماده فرموني در روي آن ها به ميزان 40 گرم فرمون در هر هكتار پخش مي نمايد.

در اين روش بااشباع محيط از مواد فرموني گيجي و سر در گمي خاصي در رفتار جفت گيري پروانه هاي نر
ظاهر شده پروانه هاي ماده موجود در مزرعه شانس جفت گيري را از دست داده .

و در نتيجه تخم ها ي فاقد جنين خواهد گذاشت و ميزان خسارت نشان داد كه اين روش موجب اختلال در عمل جفت گيري 98 درصد پروانه هاي موجود در ظبيعت شده واستفاده از اين روش براي كنترل كرم ساقه خوار برنج در مناطقي كه تراكم جمعيت آفت خيلي بالا نباشد موفقيت اين روش در كاهش خسارت آفت بيشتر مي شود.از نصب هر گونه مسيله جلب كننده پروانه ساقه خوار برنج مانند تله هاي فانوسي در داخل و يا جنب مزارع آزمايشي بايد اجتناب نمود . باتوجه به اين روش مبارزه . جنبه اقتصادي آن حتما بايد مورد توجه قرار گيرد البته اقدامات مفيد ونويد بخشي در زمينه ساخت و توليد فرمون جنسي حشره در داخل كشور آغاز شده . كه اميد مي رسد جايگزين مناسبي براي فرمون هاي وارداتي باشد.

ادامه نوشته

استراتژي مقاومت به سرما در لاروهاي دیاپوزي ساقه خوار برنج در ایران Chilo suppressalis Walker (Lepido

مریم عطاپور 1، سعید محرمی پور 1 ٭، جعفر کامبوزیا

کرم ساقه خوار مهمترین آفت برنج در شمال کشور بوده که به صورت
لاروهاي کامل در داخل ساقه هاي به جا مانده برنج و علف هاي هرز زمستان
را سپري می کند. به منظور تعیین استراتژي زمستان گذرانی این آفت و
تغییرات مقاومت به سرما در آن، لاروهاي زمستان گذران از مزارع برنج
موسسه تحقیقات برنج کشور در رشت طی ماه هاي مهر تا اسفند 1383 جمع
آوري شدند. به دلیل ریزش حدوداً دو متر برف در اواخر بهمن نمونه
برداري از لاروهاي زمستان گذران در این ماه امکان پذیر نبود. میانگین نقطه
18 - درجه سانتی گراد / انجماد بدن لاروهاي جمع آوري شده در مهر ماه 8
-12/4°C بود اما از آبان این دما به طور قابل ملاحظه اي افزایش یافت و به
رسید و تا قبل از ریزش برف در بهمن تغییر چندانی نکرد. نقطه انجماد
-8/2°C لاروهاي جمع آوري شده در اسفند ماه باز هم افزایش یافت و به
رسید. بیش از 90 درصد از لارو هاي جمع آوري شده در ماه هاي مختلف
پس از 24 ساعت تیمار در دماي 10 - و نیز 15 - درجه سانتی گراد زنده
- ماندند ولی درصد بقاء در مورد لارو هایی که 24 ساعت در دماي 20
درجه سانتی گراد نگهداري شده بودند، از 30 درصد در مهر ماه به 80
درصد در آبان و ماه هاي بعد از آن افزایش یافت. به دلیل افزایش قابل
توجه نقطه انجماد بدن لاروها در زمستان و زنده ماندن نمونه ها پایین تر از
این دما، به نظر می رسد که لاروهاي زمستان گذران کرم ساقه خوار برنج
در ایران جزء حشرات مقاوم به سرما و یخ زدگی باشند. از آنجا که از اواخر
آبان ماه نقطه انجماد و تحمل حشره به سرما تغییرات قابل ملاحظه اي یافته
است، می توان انتظار داشت که لاروهاي حشره در این ماه وارد مرحله
اصلی دیاپوز شده اند.  اصل مقاله...

فرمون

ساختار شیمیایی اولین فرمون جنسی حشرات، bombycol (e,z)-10,12-hexadecadien-l-ol (butenandt et al., 1959)، که از کرم ابریشم بدست آمد، بیش از بیست سال به درازا کشید و نیم میلیون شکم جنس ماده مورد استفاده قرار گرفت. چند سال بعد، (z)-7-dodecenyl acetate به عنوان فرمون جنسی در شب­پره کلم، trichoplusia ni شناسایی گردید. تقریبا در همان زمان، silverstein et al. (1966) سه الکل ترپنوئیدی، ایپسنول، ایپسدینول و وربنول را به عنوان فرمون سوسک پوستخوار، ips paraconfusus، شناسایی کردند. این یافته­های گذشته منجر­به کشف این موضوع شد که بیشتر فرمون­های حشرات از مخلوط چندین ترکیب تشکیل شده­اند. این موضوع تا کنون برای بیشتر حشرات صدق میکند، در حالی که فرمون­های تک-ترکیبی بسیار نادر هستند. پیشرفت­های سریع در در ابزارها و تکنیک­های آنالیزی، تعداد حشرات مورد نیاز برای استخراج فرمون را از نیم میلیون یا بیشتر حشره تا جایی کاهش داد که در حال حاضر با وجود تنها یک فرد از یک حشره می­توان مقدار مواد لازم برای انجام آنالیز­های شیمیایی را بدست آورد. در طول چهار دهه گذشته، تحقیقات وسیع در رابطه با فرمون حشرات باعث انجام مطالعات رفتاری و شیمیایی ترکیبات فرمونی در هزاران گونه حشرات گردید، که بیشتر این مطالعات مربوط به فرمون جنسی حشراتی بود که دارای اهمیت اقتصادی به عنوان آفت بودند.

اولین مبحثی که در رابطه با تولید فرمون از آن سخن به میان می­آید، منشا ترکیبات فرمونی است. سرانجام، تمامی اطلاعات مربوط به بیوسنتز فرمون می­تواند در رژیم غذلیی مورد استفاده حشرات دنبال شود. در چندین سیستم این سوال همواره مطرح شده­است که آیا ترکیبات فرمونی تنها از مواد غذایی که کمی تغییر یافته­اند بدست می­آیند یا اینکه آنها از نو سنتز می­شوند. این پرسش ساده، دشواری شگفت­آوری برای پاسخ به آن را اثبات می­کند، و پاسخ­های مختلفی از گروه­های مختلف حشرات برای پاسخ به آن به­دست آمده­است. در حال حاضر این موضوع کاملا آشکار است که بیشتر ترکیبات فرمونی حشرات بوسیله بافت­های حشرات از نو سنتز می­شوند، که البته استثناهای مهم و زیادی نیز وجود دارد (tillman et al., 1999, eisner and meinwald, 2003; blomquist et al., 2005, 2010).

در اواسط دهه 1980 میلادی، کاملا آشکار بود که تولیدات حاصل از متابولیسم طبیعی، مخصوصا آن­هایی که با مسیر اسید چرب و ایزوپرنوئید هستند، بوسیله تعدادی از بافت­های فرمونی به­ویژه آنزیم­ها برای تولید تعداد ده­ها هزار مولکول فرمون، تغییر شکل می­یابند. یک کار ظریف که توسط آزمایشگاه roelofs انجام شد (bjostad et al., 1987; jurenka, 2003) نشان داد که تعدادزیادی از فرمون­های پروانگان می­توانند توسط اثرات متقابل مناسب انتخابی کوتاه شدن زنجیری و δ11 یگانه و دیگر دساتوراس­ها، به­وسیله تغییر شکل کربوکسیل کربن ادامه می­یابند. این کار گسترش یافته، وامروزه آگاهی روشنی در مورد مسیرهای بیوسنتز برای بسیاری از فرمون­های پروانگان وجود دارد (jurenka, 2003). همچنین زنبور عسل از روش­های بسیار تخصصی کوتاه­شدن زنجیری اسید چرب برای تولید ترکیبات اصلی فرمون ملکه استفاده می­کند (plettner et al., 1996, 1998). در بعضی از حشرات، طویل شدگی اسید چرب توسط دکربونیله شدن که تولید هیدروکربن و فرمون­های مشتق شده از هیدرو کربن میکند، پیروی می شود (tillman et al., 1999; blomquist, 2010; millar, 2010). تحقیق جدیدی که بر روی سوسک­های پوست­خوار انجام شد نشان داد که گونه­های مربوط به جنس­های ips و dendroctonus، فرمون­های مشتق از مونوترپنوئید (ایپسنول، ایپسدینول و فرونتالین) خود را از طریق تغییر شکل تولیدات حاصل از مسیر ایزوپرنوئید، تولید می­کنند (blomquistet al., 2010).

تحقیقی که بر روی بیوسنتز و تنظیم اندوکرینی تولید فرمون انجام شد بر روی این نکته تاکید کرد که فرمون­های جنسی و تجمعی در پروانگان، سخت­بالپوشان، دوبالان و سوسری­ها وجود دارند. گونه­هایی که به نمایندگی هریک از این راسته­ها بر روی آن­ها تحقیق انجام شد، بر اساس اهمیت اقتصادی، مقدار زیاد تولید هورمون توسط بعضی از اعضای آن­ها و ادامه مطالعات در حال انجام بر روی بیوسنتز هیدروکربن و اسیدچرب در بعضی گونه­ها، انتخاب شدند.

در تولید و/یا رها سازی فرمون جنسی، فاکتورهای مختلف محیطی تاثیر گذار هستند (shorey, 1974). به طور عمومی، حشرات تا زمانی که به مرحله تولید مثل جنسی نرسند، فرمون جنسی را آزاد نمی­کنند، هرچند استثنائاتی وجود دارد. معمولا تولید فرمون وابسته به عمر حشره است و همزمان با بالغ شدن تخمدان­ها و بیضه­ها و در بعضی موارد با تغذیه کردن اتفاق می­افتد. مشاهداتی که بر روی جنس ماده بعضی از گونه­ها خاص که دارای سیکل تولید مثلی سریع بودند و جفت یابی آن­ها تنها در دوره زمانی خاصی از هر سیکل اتفاق می­افتاد، انجام شد، منجر به پیشنهاد این نظریه شد که ممکن است تولید فرمون تحت تاثیر کنترل هورمونی باشد (barth, 1965). تحقیق جدیدی که بر روی سوسری­ها انجام شد ثابت کرد که ماده­ها برای تولید فرمون جنسی نیاز به حضور فعال اجسام آلاتا دارند. امروزه مشخص شده­است که هورمون جوانی تولید فرمون را در تعداد زیادی از گونه­ها، به­خصوص در میان سخت­بالپوشان (seybold and vanderwel, 2003) و سوسری­ها (schal et al., 2003) را تنظیم می­کند. یک زمینه واحد در این کار بر روی سوسری­ها و سخت­بالپوشان هورمون مشابه­ای بود که که باعث بلوغ تخمدانها می شد (هورمون جوانی) که همچنین تولید فرمون، همزمانی بلوغ جنسی با جفت­یابی را تنظیم می­کرد. بنابراین، با نگاه به گذشته، این موضوع خیلی هم عجیب نیست که 20-hydroxyecdysone (20e) تولید شده توسط تخمدان­ها، که نقش مهمی در تولید مثل جنسی در دوبالان بازی می­کند، همچنین هورمون کلیدی در تحریک تولید فرمون جنسی در ماده­های مگس خانگی، musca domestica (blomquist, 2003) و drosophila می­باشد (wicker-thomas, 1995a,b; wicker-thomas and chertemps, 2010).

در اواسط دهه 1980 میلادی، این موضوع که تولید فرمون در ماده­های شب­پره­ها بوسیله مکانیسم­های متفاوتی از دوبالان، سوسری­ها و سخت­بالپوشان تنظیم می­شود، شناخته شد (raina and klun, 1984) اما تا سال 1989 که ساختار نئوروپپتیدهای موثر در بیوسنتز فرمون (pban) آشکار گردد (raina et al., 1989)، تحقیق برای کشف نحوه عمل آن دنبال می­شد (rafaeli and jurenka, 2003; rafaeli, 2009). در تعداد اندکی از گونه­ها، به­ نظر می رسید که تنظیمات اندوکرینی در تولید فرمون وجود ندارند، در عوض، تولید فرمون تحت تاثیر تنظیمات پیشرفته قرار دارند.

تله های فرمونی و کاربرد آنها

1- مواد شیمیایی علامت دهنده(Semiochemicals)
بسیاری از موجودات زنده جهت ایجاد ارتباط با یکدیگر و یا پیدا کردن میزبان مناسب خود پیامهای شیمیایی مخابره می کنند. از این لحاظ بندپایان به خصوص حشرات در مخابره پیامهای شیمیایی جهت بقا و یا تولیدمثل بسیار اختصاصی عمل می کنند. رفتارهای اصلی حشرات که بوسیله سیستم بویایی آنها برانگیخته یا تضعیف می شود شامل جفت گیری، تغذیه و تخمریزی می باشد. به طور کلی به این گونه مواد شیمیایی علامت دهنده که موجب واکنشهای رفتاری گوناگونی در حشرات می شود سمیوکمیکال (Semiochemicals) می گویند. سمیوکمیکال به دو گروه تقسیم می شوند :
فرمون ها (Pheromones): که پیامهای شیمیایی درون گونه ای را مخابره می نمایند.
آللوکمیکال ها (Allelochemicals): که پیامهای شیمیایی را در بین گونه های مختلف مخابره می کنند.
 فرمون ها از لحاظ نحوه عملکرد به موارد زیر تقسیم بندی می شوند :
1- فرمون جنسی s e x pheromones
2- فرمون تجمعی Aggregation pheromones
3- فرمون اعلام خطر Alarm pheromones
4- فرمون ردیابی Trail pheromones
5- فرمون نشان گذاری میزبان Host-marking pheromones

آللوکمیکال ها نیز براساس دریافت کنندگی یا فرستندگی پیام ها به سه دسته آلومون، کیرمون و سینومون تقسیم بندی می شوند. آلومون ها برای گونه فرستنده پیام، کیرمون ها برای گونه دریافت کنندگان پیام و سینومون ها برای هر دو گونه دریافت کننده و فرستنده پیام مفید می باشند.
از اوایل دهه 1970 شناخت رفتار حشرات و به وجود آمدن پیشرفتهایی در زمینه شیمی تجزیه منتهی به شناخت هزاران فرمون و سایر ترکیبات سمیوکمیکال شد. ردیابی حشرات با استفاده از تله های فرمونی یا جلب کننده یکی از تاکتیک های مهم در برنامه مدیریت تلفیقی آفات می باشد. تله ها همچنین به طور گسترده ای برای تشخیص حضور یک آفت به خصوص در مورد آفات قرنطینه ای مورد استفاده قرار می گیرند.

دریافت این واقعیت که بقای یک حشره به طور مؤثری سمت تأثیر مواد سمیوکمیکال می باشد منتهی به استفاده از این مواد به عنوان ابزاری جهت کنترل آفات شده است. اگر چه بیشترین موفقیت استفاده از سمیوکمیکال ها (فرمون ها) در ردیابی آفت می باشد ولی در کنترل مستقیم آفت نیز نقش دارند. تله ها اغلب جهت تشخیص وجود آفات (Detecting) یا اندازه گیری فعالیت های دوره ای زندگی آفات به کار می روند.

به طور کلی استفاده از سمیوکمیکال ها در برنامه مدیریت تلفیقی آفات در موارد زیر می باشد :
( Knight and weissling , 1999)

-          ردیابی آفات (monitoning)
مشخص کردن وجود یک گونه از آفت
تعیین زمان ظهور و ارزیابی نوسانات فصلی جمعیت آفت
ارزیابی میزان کارایی فرمولاسیونهای مختلف مواد سمیوکمیکال در جفتگیری حشرات
ارزیابی میزان مقاومت نسبت به حشره کشها

-کنترل مستقیم (Direct control )
شکار انبوه آفت mass- trapping
کاربرد فرمولاسیونهای attract and kill
ایجاد اختلال در جفت یابی mating disruption
ایجاد اختلال درمراحل میزبان یابی آفت تا پذیرش آن توسط میزبان
استفاده از آلمونهای گیاهی جهت جلوگیری از تغذیه یا تخمریزی آفتاستفاده از فرمونها برای بالابردن عمل گرده افشانی
استفاده از آللوکمیکال ها در حمایت از دشمنان طبیعی

1-2- ردیابی آفت یاmonitoring (به کارگیری سیستم تله گذاری)

تولید مواد سنتتیکی از سمیوکمیکال ها به تولید انبوه و تجاری تله های جلب کننده جهت ردیابی و شکار آفت در برنامه های کنترل آفات منتهی شد. برخلاف سایر روشهای نمونه برداری که می تواند وقت گیر باشد یا احتیاج به تکنیک خاصی جهت استفاده داشته باشد ردیابی براساس مواد سمیوکمیکال بسیار آسان و ساده می باشد. به علاوه ابزاری مناسب جهت سنجش تراکم آفت بوده و اغلب کاربردی ترین راه ردیابی حشرات می باشد.

یکی از موارد استفاده از سیستم تله گذاری تشخیص وجود یک آفت در منطقه می باشد. سیستم تله گذاری به عنوان یکی از ابزارهای اولیه جهت ردیابی آفات قرنطینه ای و مشخص کردن میزان گسترش آنها به کار می رود.

به این منظور از تله ها در فرودگاهها و بنادر که مناطق دارای ریسک بالا هستند برای مشخص کردن وجود آفات خارجی استفاده می شود. همچنین در برنامه های ردیابی آفات برای مشخص کردن گونه های زیان بخش آفات و تهیه اطلاعات لازم جهت جلوگیری کردن از گسترش آنها به نواحی جدید از تله ها استفاده می شود.

یکی دیگر از کاربردهای مهم سیستم تله گذاری اندازه گیری نوسانات جمعیت آفت به عنوان ابزاری جهت تصمیم گیری در برنامه کنترل آفت می باشد. ترکیب تله های فرمونی و مدلهای Degree-day می تواند یک روش قابل اطمینان برای ردیابی فعالیت حشرات کامل، پیش بینی زمان جفت گیری و تخمریزی و تعیین زمان استفاده از حشره کشها باشد.

 

یکی دیگر از کاربردهای روزافزون استفاده از تله های جلب کننده اندازه گیری میزان تأثیرگذاری فرمولاسیونهای اختلال در جفت گیری می باشد. عدم شکار آفت یا شکار تعداد کمی پروانه توسط یک تله فرمونی نشان دهنده موفقیت تاکتیک اختلال در جفت گیری آفت هدف می باشد.
در دهه های اخیر افزایش بروز پدیده مقاومت نسبت به حشره کشها لزوم داشتن یک روش قابل اطمینان جهت ارزیابی شدت مقاومت و میزان پراکندگی آن را روشن ساخت. روش بیواسی با استفاده از تله های فرمونی یکی از روش های قابل قبول جهت تشخیص میزان حساسیت آفت راسته Lepidoptera نسبت به حشره کشها می باشد. این روش اولین بار توسط Riedl et al.,(1985) جهت بررسی حساسیت پروانه های کرم سیب به حشره کش آزینفوس متیل مورد استفاده قرار گرفت.

روش بیواسی مستلزم جمع آوری تعداد زیادی از پروانه های نر داخل تله و آزمایش وجود مقاومت با کاربرد تماسی حشره کشها یا از طریق ترکیب حشره کش با چسب می باشد. مهمترین مزیت استفاده از این روش بیواسی نسبت به سایر روشهای بررسی مقاومت این است که جمعیت زیادی از آفات بدون تحمیل هزینه و وقت برای پرورش لارو و بالابردن جمعیت آفت قابل آزمایش می باشد.
 یکی از محدودیت های استفاده از این روش این است که بررسی پدیده مقاومت نسبت به حشره کشهای گوارشی مانند ( Neonicotinoid , IGR ) قابل ارزیابی نمی باشد.

2-1- اجرای سیستم تله گذاری :
امروزه شرکت های زیادی جهت ردیابی و مدیریت آفات به تولید تجاری فرمون ها و کیرمون ها و تله های مربوطه روی آورده اند. یک تله تراکم جمعیت آفت و در نتیجه پتانسیل میزان خسارتزایی آفت را نشان می دهد. بیشتر تله های مختلف و مواد جلب کننده جهت ردیابی آفت مورد استفاده قرار می گیرند. در اکثر تله ها یک سطح چسبناک برای گرفتن حشرات وجود دارد. در بعضی از تله ها نیز از یک حشره کشی که دارای خاصیت Knock down می باشد یا یک مایع برای نگه داشتن حشرات جلب شده استفاده می شود.جلب کننده ها عموماً در یک مخزن نگهدارنده از جنس لاستیک، پلی اتیلن، پلی وینیل کلراید و یا فیبرهای توخالی فرموله می شوند.

احتمال جلب یک حشره به یک تله بستگی زیادی به ماده جلب کننده و محل قرار گرفتن تله دارد. محل نصب تله ها بسته به نوع محصول و ارتفاع پروازی آفت متفاوت بوده و میتواند در داخل یا بیرون کشت، در کناره های خارجی یا داخلی کرت ها در قسمت های مختلف یک درخت باشد.

محل قرارگرفتن تله با پارامترهای گفته شده به طور قابل توجهی در جلب پروانه ها مؤثر می باشد. تله هایی که سطح آنها دارای ماده چسبنده می باشد به مرور قدرت جلب آنها در صورت پوشیده شدن سطح چسبناک با حشرات غیر هدف و گردوغبار کاهش می یابد. 1-2-2- 1-2-2-دامنه جلب لورها :
براساس تحقیقات بعمل آمده فضای تحت پوشش یک تله فرمونی با mg 1 از فرمون حدود 152000 مترمربع یا نزدیک به 15 هکتار می باشد.

 

1-3- معرفی تعدادی از تاکتیک های مورد استفاده جهت جلب کردن و امحاء آفات( Attraction – annihilation)

1-3 -1- mass trapping (شکار انبوه آفت)
هدف از شکار انبوه جلوگیری از خسارت آفت با گرفتن قسمت قابل توجهی از جمعیت اولیه آفت قبل از جفت گیری و تخمگذاری یا تغذیه می باشد. موفقیت با این روش مستلزم داشتن یک ماده جلب کننده قوی و یک تله با کارایی بالا می باشد. اگر چه موارد کنترل آفت با روش شکار انبوه فراوان می باشد اما در بعضی موارد از نقطه نظر اقتصادی توجیه پذیر نمی باشد.

در ایران در سالها ی اخیر این روش به صورت محدود جهت کنترل غیر شیمیایی آفاتی مثل کرم خراط
Zeuzera Pyrina( با استفاده از فرمون جنسی پروانه زنبور مانند Synanthedon tipuliformis) ، پروانه زنبور مانند Synanthedon myopaeformis در باغات سیب و به و شکار انبوه مگس گیلاسRhagoletis ceraci با استفاده ازاشکال مختلف تله های زرد رنگ چسبدار حاوی لورcherry fruit fly trap)) به کار برده شده است.
این تکنیک در کنترل تراکم های پایین جمعیت آفت (ولی همواره بالاتراز سطح زیان اقتصادی) مؤثرتر است. در تراکم های بالا تله ها به سرعت توسط حشرات اشباع می شوند.

تعداد تله نصب شده در این تکنیک 15- 10 تله در هکتار در ارتفاع پروازی آفت می باشد و در بعضی از محصولات همزمان با رشد محصول نیاز به بالا بردن ارتفاع تله ها می باشد.
در صورتیکه توسط جلب کننده های خاصی هر دو جنس نر و ماده توسط تله جلب شوند شانس موفقیت در برنامه کنترل انبوه افزایش می یابد. در صورتیکه فقط نرها توسط تله جلب شوند شکار آنها قبل از جفت گیری بسیار اهمیت دارد.

تکنیک mass trapping در مناطقی قابل اجراست که تحمل مقداری از خسارت آفت به منظور کاهش کاربرد حشره کش ها قابل پذیرش باشد. مثلاً در پارک ها و گیاهانی که در معابر شهر وجود دارند80-90 درصد کنترل،
می تواند قابل قبول باشد.

به طور کلی می توان گفت که mass trapping زمانی کاربرد دارد که اولاً تراکم آفت در منطقه ای مورد عمل پایین باشد. ثانیاً مهاجرت آفت از بیرون به داخل منطقه مورد آزمایش محدود باشد(باغات ایزوله باشند).بنابراین ارزیابی
جمعیت آفت بر اساس سوابق سالهای گذشته کاملا ضروری بوده و کمک موثری در اتخاذ تصمیم بر استفاده از این روش خواهد بود.

1-3-2- Attract - and –Kill (روش جلب و کشتار)

یکی از تاکتیک های کنترل آفات می باشد که مشابه mass trapping بوده و بر پایه سیستم جلب آفت و امحاء بخش قابل توجهی از جمعیت آفت در نتیجه جلوگیری از خسارت محصول می باشد. تفاوت اصلی آن است که در شیوه attract and kill تکیه بر روی یک ماده سمی باشد که بیشتر از یک تله باعث از بین بردن آفت می شود. مهمترین فایده این شیوه آن است که مشکل اشباع تله توسط آفت حذف شده در نتیجه می تواند باعث بهبود عملکرد کنترل آفت در تراکم های بالا باشد. همچنین پی آمد تعویض تله ها و هزینه بالای برنامه کنترل محدود می شود.

از فرمولاسیون attract and kill میتوان جهت کنترل انواع سخت بالپوشان ، پروانه ها و به خصوص مگسها استفاده کرد. اولین و بیشترین کاربرد جلب کننده به همراه یک حشره کش برای کنترل مگسهای میوه Tephritidae بوده است زیرا در شکار انبوه این مگسها مشکل اشباع تله وجود دارد (Jones, 1998).

تعدادی ازآفات که با استفاده از این روش تحت کنترل قرار می گیرند به شرح زیر می باشند:
- کنه های نباتی Tetranychidae با استفاده از ماده جلب کننده sstirrup M
مگس زیتونBactrocera olea با استفاده از ماده جلب کننده protein hydrolysate
پروانه چوبخوار پستهKermania pistaciella با استفاده از فرمولاسیون kerma kill
مگس میوه Bactrocera zonata با استفاده از ماده جلب کننده Methyl eugenol
مگس میوهBactrocera dorsalis با استفاده از ماده جلب کننده Methyl eugenol
مگس جالیز و تعداد دیگری از گونه هایTephritidae با استفاده از ماده جلب کننده
protein hydrolysat

 

1-3-3- Autodissemination (روش جلب و ایجاد بیماری)
اتودیسمینیشن یک روش ابتکاری و تکنیک کنترلی امیدبخش می باشد که در این روش ماده جلب کننده با یک پاتوژن (عامل بیماریزا) ترکیب می شود. (Sucking and karg,2000) عنوان Lure and infect به معنی جلب کردن و آلوده کردن را برای این روش پیشنهاد کردند و در مورد توصیف این روش و محدودیت ها و نتایج بی نظیر آن بحث کردند. آفاتی که در این سیستم جلب می شوند کشته نمی شود بلکه به یک پاتوژن آلوده شده و باعث انتشار بیماری به سایر افراد می شوند.استفاده از این روش یعنی انتخاب عوامل بیماریزا برای میزبانهای اختصاصی یکی از روشهای سازگار با برنامه کنترل بیولوژیکی آفات خواهد بود.
1-3-4- mating Disruption (روش اختلال در جفت گیری)

یکی از موفقیت آمیزترین شیوه ها در استفاده از مواد سیمو کمیکال برای کنترل آفات که در چند دهه اخیر مورد استفاده قرار گرفته است رهاسازی مقدار زیادی از فرمونهای سنتزی به منظور جلوگیری یا به تاخیر انداختن جفت گیری می باشد. اولین بار این روش حدود 30 سال قبل جهت کنترل آفت Trichoplusia ni (Hubner) مورد استفاده قرار گرفت. (Gaston et al., 1967)

این تکنیک با گسترش شرکتهای تولیدکننده به عنوان بخشی از برنامه ی کنترلی برای تعدادی از آفات میوه، سبزیجات و آفات جنگلی از راسته پروانه ها پذیرفته شده است.

در این روش فضای قلمرو آفت در حال اشباع فرمونی نگهداشته می شود که نتیجه جبری آن سرگردانی حشرات بالغ وعدم جفت یابی ،جفت گیری و تولید مثل خواهد بود.

آنچه در استفاده از این روش قابل توجه می باشد این است که در تراکم های بالای جمعیت آفت در مقایسه با تراکم های پائین کنترل آفت مشکل تر خواهد بود. به عنوان مثال در مورد کرم سیب بیشترین اختلال در جمعیت های پائین موثر بوده است.
به طور کلی الگوهای بیولوژیکی زیر در موفقیت تاکیک اختلال در جفت گیری نقش دارند:
بیولوژی / اکولوژی گونه های هدف
میزان حساسیت نرها به فرمون جنسی
خصوصیات شیمیایی فرمون
تاثیرات فیزیکی محیط

استفاده از فرمون جنسی حشرات بعنوان وسیله ای برای ایجاد گمراهی جنسی تا کنون درباره تعداد اندکی از گونهای آفات گیاهی به مرحله کاربرد جهانی رسیده است که به نام تعدادی از آنها اشاره می گردد:

کرم ساقه خوار برنج...Chilo suppressalis
کرم سرخ پنبه... Pectinophora gossypiella
کرم قوزه پنبه...Helicoverpa armigera
کرم سیب...Cydia pomonella
کرم آلو...Grapholitha funebrana
جوانه خوار کاج...Rhyacionia buoliana

 

برای کنترل کرم سیب در مناطقی که جمعیت آفت از انبوهی پایین برخوردار است تعداد 500 نوار پلیمری حاوی ماده موثره فرمون اختلال در جفت گیری را در سطح یک هکتار نصب می کنند.استفاده از این روش در
ایران سابقه طولانی نداشته و طی سالهای گذشته در مناطق آذربایجان و خراسان در قالب مبارزه تلفیقی و به همراه سایر روشهای کنترل جمعیت آفت نظیر مبارزه بیولوژیک و مبارزات زراعی ، مکانیکی و میکروبی و غیره مورد استفاده قرار گرفت.بررسیهای اولیه نشان داده است که استفاده از این روش اثرات کنترلی خوبی در قالب مبارزه تلفیقی با کرم سیب داشته است.

در ایران یکی دیگر از موارد استفاده از روش اختلال در جفت گیری در مورد آفت کرم ساقه خوار برنج بوده که اولین باردر سال 1373 با استفاده از فرمولاسیون جامد آهسته رهش فرمون جنسی کرم ساقه خوار برنج(selibate CS) در سطح 7 هکتار از شالیزار های مناطق شمالی اجرا شد.برای کنترل کرم ساقه خوار برنج به شیوه فوق الذکر حدود 1- 2 هفته پس از نشاء برنج در زمین اصلی تعداد 100عدد فرمون پراکن (Dispenser) با فواصل 10*10 متر از همدیگر حاوی 4/0گرم فرمون جنسی حشره مذکور ،به کمک پایه هایی از نی در هر هکتار از مزرعه شالی نصب شد(جمعا 40گرم ماده موثره در هکتار). نتایج به دست آمده نشان داد که این روش کنترل آفت علاوه بر آنکه مستقلا به عنوان یک روش مهار کرم ساقه خوار برنج قابل توصیه می باشد می تواند زمینه بهره وری بهتر و گسترده تر استفاده از زنبور پارازیتوئید تریکو گراما را هم در مزارع برنج ایجاد نماید.

 

1.1-5- راهنمای کاربرد فرمونهای آفات اشجار جهت ردیابی( monitoring)

چگونگی استفاده : بعد از خارج کردن فرمون از لفافه بلافاصله به صورت عمودی در مرکز تله قرار گیرد و پوشش مربوطه از منطقه مونیتورینگ خارج شود. از تماس بادست خودداری شود.
زمان استفاده : قبل از ظهور اولین نسل آفت با توجه به بیولوژی آفت در هر منطقه
تله مناسب : تله دلتا مناسبترین تله جهت استفاده از فرمون می باشد.( جهت انتخاب تله مناسب به مبحث انتخاب تله مراجعه شود)

موقعیت نصب تله : تله ها باید در سایه انداز درخت و در ارتفاع 2-5/1 متری از سطح زمین نصب شوندو تله ها طوری نصب شوند که شاخ و برگ درخت داخل تله قرار نگیرد. مناسبترین محل برای نصب تله بین تنه و خارجی ترین قسمت شاخ و برگ یک درخت می باشد. تله ها نباید در زیر یا خارج از شاخ و برگ درخت نصب شوند.

تراکم تله : 1 الی 2 تله در هر هکتار
چگونگی جمع آوری اطلاعات : اطلاعات باید به طور هفتگی ثبت شوند. در جمعیت های بالا دفعات بیشتری برای ثبت اطلاعات در یک هفته لازم می باشد.

فسیر اطلاعات : تصمیم گیری در مورد کاربرد حشره کشها نباید صرفاً براساس داده های ثبت شده باشد. به این منظور باید شرایط آب و هوایی و شرایط بیولوژیکی آفت نیز در نظر گرفته شود.

تعویض تله : هر 6-4 هفته بر اساس توصیه کارشناسان تعویض باید صورت گیرد.

شرایط نگهداری فرمون : در دمای 0c20-10 به مدت 6 ماه ، د دمای 0c 10 – 4 به مدت 12 ماه، 0c 4-0 به مدت 24 ماه و در دمای 0c 18- بیشتر از 24 ماه قابل نگهداری می باشند.

 

1-6- تعدادی از فرمونهایی که جهت monitoring آفات گیاهان زراعی مورد استفاده قرار می گیرند

نام فارسی و نام علمی آفت(فرمون):

کرم سیب 1- Cydia pomonella

کرم آلو2- Grapholitha funebrana

مگس گیلاس3- Rhogoletis ceraci

کرم سرشاخه خوار هلو4 - Lobesia botrava

مگس زیتون5 - Bacterocera oleae

 

سرخرطومی حنایی خرما6- Rhyncophorus ferugineus

کرم خراط (پروانه فری)7- Zeuzera pyrina

پروانه جوانه خوار8- Archips rosanus

مینوز لکه گرد9- Leucoptera scitella

 

کرم به10- Euzophera bigella

پروانه سفید آمریکایی11 - Hyphantria cunea

پروانه زنبورمانند12- Synanthedon myopaeformis

کرم سرشاخه خوار هلو 13- Anarsia lineatella

کرم چوبخوار هلو14- Kermania pistaciella

   مگس مدیترانه ای15- Ceratitis capitata

نام فارسی ،نام علمی آفت:

کرم بلال ذرت1- Heliothis zea

کرم قوزه پنبه2-Heliothis armigera

پیله خوار نخود3- Heliothis Viriplaca

کرم قوزه (گوجه فرنگی)4- Heliothis obsoleta

کرم ساقه خوار اروپایی ذرت5- Ostrinia nubilalis

کرم خاردار پنبه6- Earia insulana

برگخوار چغندرقند7- Spodoptera exigua

کرم ساقه خوار برنج 8- Chilo suppressalis

بید سیب زمینی9- Phthorimea operculella

کرم طوقه بر10-Agrotis ipsilon

کرم طوقه بر11 - Agrotis segetum

ساقه خوار ذرت12- Sesamia cretica

ساقه خوار ذرت13- Sesamia nanagrioides

مگس خربزه14- Miopardalis pardalina

کفشدوزک خربزه15- Epilachna chrysomelina

کرم سرخ پنبه16- Pectinophora gossypiella

کرم سرخ ثانوی پنبه17- Pectinophora malvella

 

مگس لوبیا18- Hylmia cilicrura

مگس جالیز19- Dacus ciliatus

مگس خربزه و هندوانه20- Dacus cucurbitae

- معرفي تعدادي از تله هاي مورد استفاده در برنامه رديابي و شكارآفات :

2-1- تله دلتا (Delta trap  )

اين تله به نحوي تا خورده مي شود كه تله به شكل مثلث در مي آيد. سپس دو سيم مجزا كه در انتهاي سيم نگهدارنده وجود دارد در داخل سوراخهاي تعبيه شده در قسمت بالائي تله قرار داده مي شوند به نحوي كه تله توسط سيم نگهدارنده قابل نصب باشد.صفحات چسبناك به طور مجزا در قسبعضي از انواع تله دلتا يك تكه بوده و به منظور بر رفع آلودگي محيطي يا مشكل جدا شدن كپسول ،فرمون در داخل تله تركيب شده و آماده مصرف مي باشد. مت انتهائي تله قرار داده مي شود.

-2-2- تله بالي ( wing trap)

تله بالي wing trap نيز از نظر كاربرد مانند تله دلتا بوده و به عنوان جايگزين تله هاي دلتا معرفي شده ا ست.

اين تله از دو صفحه تشكيل شده كه  صفصه زيرين چسبدار بوده و توسط يك رشته سيم به نحوي در كنار هم قرار مي گيرند كه تله حالت بالي به خود مي گيرد.كپسول فرمون در روي صفحه چسبدار زيرين يا با سيمي در قسمت بالا قرار مي گيرد.

                                                      

2-2-3- تله قيفي  funnel trap))

تله فونل معمولا به رنگ سبز بوده كه از سه قسمت تشكيل شده و شامل يك بدنه سطل مانند در قسمت پائين و يك قسمت قيف مانند و يك صفحه صاف در قسمت بالاي آن مي باشد.قسمت قيفي شكل در داخل بدنه سطلي قرار مي گيرد و در نهايت صفحه صاف روي پايه هاي تعبيه شده در قسمت بالا قرار مي گيرد.

 

سبد مخصوص قرار گرفتن فرمون در سوراخي كه در قسمت بالاهي كلاهك تعبيه شده قرار داده مي گيرد.براي جمع آوري حشرات از آب يا آب خلوط با پروپيلن گليكول يا  DDVPدر قسمت سطلي شكل استفاده مي شود.

2-2-4- تله دام Dome trap) )  

اين تله از دو قسمت پلاستيكي درست شده است كه پس از روي هم قرار گرفتن تله شگل گنبدي به خود مي گيرد. در قسمت بالايي آن محفظه اي جهت قرار دادن سبد مخصوص فرمون تعبيه شده است. كپسول فرمون در فضاي خالي سبد قرار داده مي شود. براي جمع آوري حشرات از آب يا آب مخلوط با پروپيلن گليكول يا    DDVP استفاده مي شود.

 

2-5- تله مكفيل (Mc phail trap)

اين تله از نظر ساختاري مشابه تله دام بوده با اين تفاوت كه حالت گنبدي ندارد. اين تله همراه با پروتئين هيدروليزات يا نمك هاي آمونيوم براي رد يابي مگس هاي زيتون و همراه با متيل اوژنول جهت شكار مگس هلو بسيار كاربرد دارد. شعاع تاثير تله هاي مكفيل با پروتئين هيدروليزات نزديك به 20متر است و در فاصله 40متري اين تاثير كاهش مي يابد و اين تاثير با رطوبت نسبي كم و دماي بالا، افزايش مي يابد.نسبت جنسي مشاهده شده در تله مكفيل همرا با پروتئين هيدروليزات  معمولا 1:1 است.

 

2-6- تله سرا ترپ ( cera trap)

اين تله مخصوص مايع سراترپ بوده و جهت شكار مگس هاي مديترانه به كار برده مي شود.اين تله از دو قسمت بدنه و درپوش تشكيل شده است كه در قسمت بدنه سه سوراخ دايرهاي شكل جهت قرار گرفتن سه تيوپ پلاستيكي تعبيه شده است.طراحي تله به گونه اي است كه مگس ها به راحتي وارد تله شده و در داخل مايع مخصوص سراترپ مي افتند.تراكم تله در هر هكتار از باغات مركبات جهت شكار انبوه 70-100 عدد مي باشد.

ميزان مصرف مايع سراترپ 200سي سي در هر تله مي باشد.

2-3- انتخاب تله براي شكار پروانه ها

2-3- انتخاب تله براي شكار پروانه ها

براي شب پره هاي كوچك نظير leaf rollers و totrix moth كه انبوهي از پروانه هاي آفات درختان ميوه را تشكيل مي دهند تله هاي انتخابي از نوع Delta trap توصيه شده است.شب پره هاي مذكور به تدريج روي صفحه چسبدار اين نوع تله گرفتار شده و به سرعت شمارش مي گردند. بعلاوه اين تله ها به آساني قابل سرويس و نگهداري هستند.

تله بالي wing trap نيز از نظر كاربرد مانند تله دلتا بوده و به عنوان جايگزين تله هاي دلتا معرفي شده و از نظر بعضي از متخصصين ترجيح داده مي شود.

در مورد گونه هاي بزرگتر نظير Geometridae ،Lymantridae  و Coccidae ورق هاي چسبدار دلتا به سرعت توسط پروانه ها پر شده و يا به وسيله پولك بال حشرات آلوده مي گردند.براي اين قبيل شب پره ها مخصوصا وقتي كه داراي جمعيت زيادي هستند تله قيفي funnel trap توصيه شده است.تله مذكور با داشتن يك سطل بزرگ نگهدارنده مي تواند به نحو موثري تعداد زيادي از شب پره ها را جمع آوري نمايد.در صورتيكه جمعيت شب پره هاي بزرگتر پايين باشد، تله هاي دلتا به دليل داشتن حساسيت بيشتر ترجيح داده مي شوند.

تله هي قيفي در زماني كه منطقه مورد نظارت و مراقبت داراي گردو خاك باشد،بايستي مورد توجه قرار گيرند،جمع شدن مقدار زيادي گرد و خاك روي ورقه هاي چسبدار در تله هاي دلتا مي تواند كارايي آنرا كاهش دهد.

3- انتخاب تله براي شكار پروانه ها

براي شب پره هاي كوچك نظير leaf rollers و totrix moth كه انبوهي از پروانه هاي آفات درختان ميوه را تشكيل مي دهند تله هاي انتخابي از نوع Delta trap توصيه شده است.شب پره هاي مذكور به تدريج روي صفحه چسبدار اين نوع تله گرفتار شده و به سرعت شمارش مي گردند. بعلاوه اين تله ها به آساني قابل سرويس و نگهداري هستند.

تله بالي wing trap نيز از نظر كاربرد مانند تله دلتا بوده و به عنوان جايگزين تله هاي دلتا معرفي شده و از نظر بعضي از متخصصين ترجيح داده مي شود.

 

در مورد گونه هاي بزرگتر نظير Geometridae ،Lymantridae  و Coccidae ورق هاي چسبدار دلتا به سرعت توسط پروانه ها پر شده و يا به وسيله پولك بال حشرات آلوده مي گردند.براي اين قبيل شب پره ها مخصوصا وقتي كه داراي جمعيت زيادي هستند تله قيفي funnel trap توصيه شده است.تله مذكور با داشتن يك سطل بزرگ نگهدارنده مي تواند به نحو موثري تعداد زيادي از شب پره ها را جمع آوري نمايد.در صورتيكه جمعيت شب پره هاي بزرگتر پايين باشد، تله هاي دلتا به دليل داشتن حساسيت بيشتر ترجيح داده مي شوند.

تله هي قيفي در زماني كه منطقه مورد نظارت و مراقبت داراي گردو خاك باشد،بايستي مورد توجه قرار گيرند،جمع شدن مقدار زيادي گرد و خاك روي ورقه هاي چسبدار در تله هاي دلتا مي تواند كارايي آنرا كاهش دهد.

2-4- انتخاب تله براي شكار مگس هاي ميوه (Tephritidae)

- Bactrocera olea                          مگس زيتون  

- Ceratitis capitat                 مگس ميوه مديترانه اي  

- Rhogoletis ceraci                         مگس گيلاس

- Bactrocera zonata                     يا انبه مگس هلو

-          Dacus cucurbitae                          مگس جاليز

-          وقتي فرمون اختصاصي مگس در دسترس باشد،انتخاب تله به تراكم جمعيت آفت مورد نظر و گاهي به مسئله گرد و خاك منطقه بستگي پيدا ميكند.

-          در مناطق خشك كه به علت گردو خاك، چسب تله كم اثر مي گردد،استفاده از تله هاي سطلي توصيه شده است.

-          در مناطق معتدل و عاري از گردو خاك،جائي كه جمعيت آفت زياد نمي باشد تله دلتا بواسطه داشتن حساسيت بيشتر ترجيح داده مي شوند.اگر جمعيت آفت زياد باشددر اين صورت تله هاي سطلي به واسطه داشتن ظرفيت بيشتر توصيه شده است.

-          موقع استفاده از فرمون اختصاصي مگس ها بايد به خاطر داشت كه فقط حشرات نر شكار مي شوند.اگر شكار نرها و ماده ها با هم مورد نياز باشند،تله مكفيلMc phail) ) ويا  تله دام (Dome trap )به همراه ماده جلب كننده پروتئين هيدروليزات توصيه شده است.

-           

-          مگس زيتون با تركيبي از تله هاي چسبدار زرد عمودي  Vertical yellow sticky trap به همراه فرمون نظارت و مراقبت مي شود.تله فوق به تنهايي نرها و ماده ها را تواما جلب مي نمايد(به دليل خاصيت جلب كنندگي رنگ زرد) ولي وقتي همراه با فرمون باشد افزايش قابل ملاحظه اي در شكار نرها (حدود 10 برابر به وجود مي آيد.همچنين براي شكار مگس زيتون مي توان از تله مكفيل به همراه ماده جلب كننده پروتئين هيدروليزات و يك حشره كش استفاده نمود.

 

مگس ميوه مديترانه با استفاده از فرمون اختصاصي و تله دلتا نظارت و رديابي مي شود . جهت شكار انبوه مي توان از مايع ceratrap همراه با تله هاي مخصوص سراترپ استفاده كرد.

تله مگس گيلاس،  cherry fruit fly trapتله مخصوصي است كه با كاربر د ماده جلب كننده نمك آمونيوم براي شكار مگس گيلاس مورد استفاده قرار مي گيرد.

مگس هلو با استفاده از تله Mc phail  استاندارد زرد همراه با ماده جلب كننده متيل اوژنول در شكار انبوه مورد استفاده قرار مي گيرد.

جهت شكار ساير مگس هاي ميوه  Tephritidae تله هاي گنبدي  Dome trapويا تله مكفيل همراه با ماده جلب كننده پروتئين هيدروليزات توصيه شده است.

2-5- كارت ها و نوار هاي رنگي

يكي از عوامل مكانيكي موثر در كاهش جمعيت آفات در چهار چوب مبارزه تلفيقي ،استفاده از تله ها ي رنگي چسبنده مي باشد. به طور كلي حشرات به رنگهايي كه طول موج آن ها بين 650- 300 نانومتر مي باشد عكس العمل نشان مي دهند.استفاده از تله هاي چسبنده يكي از ايمن ترين كم هزينه ترين روشهاي مبارزه با آفات مي باشد.از كارت ها و نوار هاي زرد و آبي به تعداد محدود مي توان براي رد يابي و به تعداد زياد تر براي شكار انبوه آفات به خصوص در محيط هاي بسته مانند گلخانه هااستفاده كرد.

2-5-1- كارت ها ي زرد چسبدار (Yellow sticky traps )

كارت هاي زرد در ابعاد مختلف وجود دارد و نزديك به تاج گياه يا محلي كه بيشترين جمعيت فعال آفت حضور دارد نصب و استفاده مي شود.از كارت هاي زرد چسبنده براي كنترل آفاتي نظير سفيد بالك ها، مگس هاي مينوز،شته هاي بالدار ، مگس قارچ ، زنجرك ها و پسيل ها استفاده كرد.زماني كه از كارت زرد جهت كنترل مگس هاي مينوز استفاده مي شود بهتر است كه به صورت افقي نصب شود.جهت رديابي تعداد كارت مورد استفاده1 عدد در هر 200مترمربع و جهت شكار انبوه آفات تعداد كارت  زرد نصب شده 1 عدد در هر 10 مترمربع تا حداكثر 1عدد در هر 2مترمربع مي باشد.در گلخانه ها همزمان با رشد گياه كارت ها بالا كشيده مي شوند. 

-5-2- كارت ها ي زرد همراه با ماده جلب كننده مخصوص شكار مگس گيلاس(cherry fruit fly trap) اين تله در حقيقت كارت هاي زرد عمودي چسبدار مي باشد كه با كاربرد نمك آمونيوم به عنوان ماده جلب كننده جهت شكار مگس هاي گيلاس مورد استفاده قرار مي گيرند.زمان نصب تله قبل از ظهور حشرات كامل در طبيعت مي باشدكه بسته به شرايط منطقه اي و اقليمي متفاوت بوده و غالبا مقارن ماه هاي ارديبهشت و خرداد مي باشد.تله ها در ارتفاع 2-5/1متري از سطح باغ درون تاج درخت وبه سمت حاشيه ها و با فاصله 50 متر از يكديگر نصب مي شوند.تعداد تله مورد استفاده جهت رديابي آفت مذكور1  تله در هر هكتار و در هر ايستگاه كمتر از 2 تله نبايد باشد.

در صورت استفاده جهت شكار انبوه آفت به ازاي هر درخت يك تله توصيه شده است.

2-5-3- كارت هاي آبي چسبدار (Blue sticky traps)

از كارت هاي آبي جهت كنترل تريپس ها استفاده مي شود. محل نصب كارت آبي نزديك به تاج گياه مي باشد كه همراه با رشد گياه بالا كشيده مي شود.جهت رد يابي آفت  1 عدد كارت در هر 200متربع توصيه شده است. وجهت شكار انبوه در  مناطق آلوده با تراكم پايين جمعيت آفت 1 عدد كارت در 20مترمربع و در مناطق خيلي آلوده 1 عدد كارت در هر2متر مربع توصيه شده است.

در باغات حداقل يك كارت به ازاي هر درخت نصب مي شود.محل نصب كارت در فاصله بين تنه و سر شاخه ها مي باشد.

 

2-5-4- نوارهاي زرد و آبي

كار ت هاي زرد و آبي به صورت رول يا نوار هاي 100متري جهت استفاده راحت تر بين رديف هاي كشت به خصوص در گلخانه ها قبل از كشت يا بلافاصله بعد از كشت در بالاي رديف ها ويا دور تنه و شاخه در ختان كشيده مي شود.ازنوار هاي زرد جهت كنترل زنجره خرما و پسيل پسته و ساير آفات توضيح داده شده در مباحث بالا استفاده مي شود.

2 -6- جلب كننده ها (Lure)

يكي از روش هاي مورد استفاده در بر نامه رديابي و شكار انبوه آفات استفاده از مواد جلب كننده مي باشد. جلب كننده ها در واقع محرك هاي غذائي ،بينائي و يا جنسي مي باشند كه گاهي به تنهائي يا در تركيب با ساير محرك ها   و يا سموم در انواع تله ها استفاده مي شوند.

2-6-1- پروتئين هيدروليزات(protein hydrolysate)

پروتئين هيدروليزات به عنوان يك ماده جلب كننده(محرك غذائي) در به دام اندازي مگس ها به ويژه مگس زيتون مورد استفاده قرار مي گيرد.ميزان محلول سمي مصرفي در هر تله 500 سي سي مي باشد (پروتئين هيدروليزات 3% + مالاتيون 2 در هزار+ آب). تعداد تله هاي مكفيل مورد استفاده بسته به تراكم جمعيت آفت متفاوت بوده و به شرح زير مي باشد:

- تعداد تله مكفيل در حالت طغياني 80 تله در هكتار

- در آلودگي متوسط 35 تله در هكتار

- در آلودگي كم 20 تله در هكتار

 

-6-2- متيل اوژنول(methyl eugenol)

 متيل اوژنول نيز به عنوان يك ماده جلب كننده (محرك جنسي) جهت رديابي  و شكار انبوه مگس هاي نر هلو يا مگس انبه(Bactrocera zonata) همراه با تكنيكال يكي از سموم (مالاتيون تكنيكال) به كار مي رود.ميزان مصرف متيل اوژنول مسموم 2 سي سي در هر تله مي باشد كه در داخل پنبه تزريق مي شود و داخل سبد مخصوص تله مكفيل قرار داده مي شود..تعداد تله مكفيل مورد استفاده حداقل 5 تله در هر هكتار مي باشد.

نحوي تهيه متيل اوژنول مسموم: از سم تكنيكال به ميزان 5%  به متيل اوژنول اضافه مي شود. 2 سي سي از محلول آماده شده داخل پنبه تزريق شده و ذاخل تله قرار داده مي شود.

 

فهرست منابع:

1- اسدي ،ي.1377.روشهاي نوين پيش آگاهي درختان ميوه.سازمان حفظ نباتات.93صفحه

2- بي نام.1377.چكيده نتايج  سومين سال تحقيقات كاربردي فراورده فرموني selibate cs عليه كرم ساقه خوار برنج.آزمايشگاه تحقيقات بيولوژيك مازندران(آمل).2 صفحه

3- خانجاني،م.1385.آفات سبزي و صيفي ايران.انتشارات دانشگاه بوعلي سينا.468صفحه

4- خانجاني،م.1383.آفات گياهان زراعي ايران. .انتشارات دانشگاه بوعلي سينا.731صفحه

http://rozanehagch.blogfa.com/post-100.aspx

aftab.ir گیاه پزشکی نوین http://www.iran-eng.com

 

ارگان های تولید کننده فرمون ها در انسان

مهمترین اندام تولید کننده فرمون پوست است که شامل غدد  آپوکرینی چربی دار می باشد که تا زمان بلوغ تحت تاثیر هورمون های جنسی  فعال نمی شود. مکان هایی که این غدد دارای بالاترین تراکم هستند عبارتند از:

زیر بغل ،پستان ها ،دستگاه تناسلی خارجی ،نواحی مخرجی ،نواحی اطراف دهان نظیر لب ها ،پلک ها و لاله ی گوش.

در انسان ترشح فرمون ها باعث جذب دو جنس به یکدیگر شده و در زن ها باعث بالارفتن حساسیت سیستم عصبی  سمپاتیک می شود که تحت اثر فرمون های مردانه به نام آندرستنون h  رخ می دهد.

فرمون های زنانه  به نام آندرستنول معروف اند.

ترشحات واژینال به عنوان منبع مهمی در ترشح فرمون ها می باشند که درک آن ها توسط جنس مذکر باعث القاء تغییرات هورمونی می شود. این ترشحات دارای اسید های چرب زنجیره کوتاه هستند به همراه مقداری اسید استیک که  پیشنهاد شده در بالا و پایین رفتن سطوح هورمونی در طی قاعدگی نقش دارند.

 

طی تحقیقاتی  ثابت شده که  اسیدهای آلفاتیک تبخیری در انتهای مرحله ی فولیکولار  افزایش داشته و در فاز لوتئال کاهش چشمگیری داشتند. در مطالعه ای در ارتباط با این طرح مشاهده شد که در زنانی که به روش های خوراکی در حال جلوگیری از بارداری هستند مقادیر کمتری از این اسید های تبخیری مشاهده شد و همچنین تغییرات ریتمیک در طی چرخه ی قاعدگی آ ن ها مشاهده نشد.

 

مطالعات انجام شده در رابطه با اثبات وجود و عملکرد فرمون ها در انسان:

¡       دانشمندی به نام راسل توانایی خوابیدن نوزادان را مورد آزمایش قرار داد زمانی که آن ها در آغوش مادران خود بودند و به این نکته رسید که زمانی که مادری قبل از به آغوش گرفتن نوزادش بدن خود را با صابون های حلال چربی و قند شسته باشد توانایی نوزاد در خوابیدن کم میشود و همچنین اگر این اتفاق در مورد وسیله ی بازی مورد علاقه نوزاد رخ دهد نوزاد آن را رد می کند . این دلیلی بر تاثیرات فرمون ها در شناسایی مادر از دیگران می باشد.

¡       یک مطالعه ی عجیب نشان داد فرمون های مردانه اگر در قسمت لب بالایی در زنان مبتلا به بی نظمی قاعدگی قرار گیرند حاوی اثرات منظم کننده بر چرخه ی قاعدگی هستند.(تاثیرات درمانی)

¡       در مطالعه ای دیگر اثبات شد دخترانی که با ناپدری در یک خانه زندگی می کنند زودتر از همسالان خود که در خانه با مادر تنها یا با پدر خود هستند  به بلوغ می رسند.

¡       مطالعه ای دیگرنشان داد رایحه ی منتشره از غدد عرقی قندی مردانه باعث افزایش غلظت کورتیزول در خون زن می شود که حاکی از توانایی برای بالانس کردن ترشحات پاراکرینی در جنس مخالف می شود.

فرمون ها 1

فرمون ها فقط در جهان زنده یافت می شوند و مواد آلی قادر به سنتز آن ها نمی باشند.

فرمون ها جز اولین بنیان گذاران روابط درون اجتماعی هستند.

این پیامبر های شیمیایی در بیرون از بدن منتقل می شوند و دارای اثرات مستقیمی بر روی سطوح هورمون ها و رفتارها می باشند.

کلمات کلیدی در این مطلب عبارتند از : لیبیدو ، سیستم وامرونازال ،رفتار،تولید مثل،رایحه و انسان

مطالعات بر روی فرمون ها در انسان به دلیل عدم راحتی در کنترل و اندازه گیری بسیار مشکل و حمایت از این نوع مطالعات در وضعیت ضعیفی قرار دارد.

ارتباطات وابسته به حس بویایی انسانی می تواند به وسیله ی فرمون های مشخصی ایجاد بشود که نقش اساسی در رفتار و بیولوژی تولید مثلی دارند.

فرمون ها دسته ای از مولکول های سیگنال دهنده هستند که در ترشحات و مایعات بدن از جمله ادرار ،عرق ، غدد تخصصی اگزوکرین و ترشحات موکوس های جنیتال یافت می شوند.

دسته بندی فرمون ها:

1-آزاد کننده:تولید کننده ی تغییرات کوچک و کوتاه رفتاری هستند و نقش آن ها در جذب و دفع می باشد.

2-اولیه :تولید کننده ی تغییرات بزرگ و بلند مدت در رفتار ها هستند و در تکوین رفتار ها با فعال کردن محور هیپوتالاموس-هیپوفیز- آدرنال نقش دارند.

انواع فرمون ها:

انواع این مواد عبارتند از:جمع کننده،اعلام خطر کننده ،نمایشی ،قلمرویی ،دنبال کشنده ،اطلاعاتی و جنسی

 سیستم اصلی حس بویایی برای فهم مولکول های معطر مرسوم می باشد و سیستم وامرونازال کاملا برای ردیابی و آشکار سازی فرمون ها تخصصی شده است . در انسان این سیستم به عنوان یک اندام وستجیال فرض شده است اما تحقیقات مختلف ثابت کرده اند که عملکرد مجزای حسگر های این سیستم اجازه ی ردیابی فرمون ها را داده است.

روش استفاده از فرمون جنسی جهت مبارزه با کرم ساقه خوار برنج

جانوران برای برقراری ارتبا ط بین افراد یک گونه ویا با گونه های دیگر از مواد شیمیایی مخصوص استفاده می کنند که به آنها فرمون می گویند. این مواد غالبا فرار بوده و توسط غده های مخصوصی به خارج ترشح می شوند. pheromone فرمون های جنسی پروانه ساقه خوار برنج chilo suppressalis wik برای اولین بار در سال 1957 ساخته شد. روش استفاده فرمون های مورد استفاده باید قدرت جلب کنندگی و شکار حشره را به قدر کافی داشته باشد. و تاریخ مصرف آن گذشته نبا شدتله های فرمونی پروانه ساقه خوار برنج باید از اواخر فروردین ماه به تعداد حداقل یک عدد در هکتار در مزرعه جا گذاری شوند . این تله ها اولین پروانه های ساقه خوار ظاهر شده را شکار کرده. بهترین وسیله برای نشان دادن شروع فعالیت نسل بهاره می باشند. از طرف دیگر چون هنوز جمعیت پروانه های نر را شکار کرده از این رو در اوایل فصل . وسیله مناسبی برای تعین انبوهی آفت می باشد. روش اختلال در عمل جفت گیری یکی از روش های مبارزه با کرم ساقه خوار برنج روش اختلال در عمل جفت گیری پروانه های نر و با استفاده از ماده فرمونی می باشد. در این روش از ابتدای فصل زراعی هم زمان با نشای برنج با نصب 100 عدد لوله خیزران در هر هکتار به فاصله 10در10 متر . وبا قرار دادن ورق های پلیمریحاوی 4 گرم ماده فرمونی در روی آن ها به میزان 40 گرم فرمون در هر هکتار پخش می نماید. در این روش بااشباع محیط از مواد فرمونی گیجی و سر در گمی خاصی در رفتار جفت گیری پروانه های نر ظاهر شده پروانه های ماده موجود در مزرعه شانس جفت گیری را از دست داده . در نتیجه تخم ها ی فاقد جنین خواهد گذاشت و میزان خسارت نشان داد که این روش موجب اختلال در عمل جفت گیری 98 درصد پروانه های موجود در ظبیعت شده واستفاده از این روش برای کنترل کرم ساقه خوار برنج در مناطقی که تراکم جمعیت آفت خیلی بالا نباشد موفقیت این روش در کاهش خسارت آفت بیشتر می شود.از نصب هر گونه مسیله جلب کننده پروانه ساقه خوار برنج مانند تله های فانوسی در داخل و یا جنب مزارع آزمایشی باید اجتناب نمود . باتوجه به این روش مبارزه . جنبه اقتصادی آن حتما باید مورد توجه قرار گیرد البته اقدامات مفید ونوید بخشی در زمینه ساخت و تولید فرمون جنسی حشره در داخل کشور آغاز شده . که امید می رسد جایگزین مناسبی برای فرمون های وارداتی باشد. محققان موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور برای اولین بار در کشور موفق به ساخت فرمولاسیون مولکولهای جلب‌کننده موسوم به فرمون جنسی کرم سیب شدند. به گزارش ایانا،‌ رئیس موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی با اعلام این خبر گفت: تهیه فرمولاسیون فرمون کرم سیب به سرپرستی دکتر تبریزیان،‌ عضو هیات علمی بخش تحقیقات آفت‌کشها و در موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی با موفقیت به پایان رسید. حسن عسگری افزود: در صورت استفاده از این ترکیب، سمپاشی علیه کرم سیب به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد و با قرار دادن چهار قطره از فرمون در سه نوبت برای هر درخت،‌ می‌توان کرم سیب را به طور موثر کنترل کرد. وی با بیان این که استفاده از فرمونها از نظر بهداشتی و زیست محیطی مزایای بی‌شماری نسبت به استفاده از روشهای کنترل شیمیایی و سمپاشی دارد، گفت: طبق برآوردهای این موسسه، استفاده از فرمون در باغهای سیب باعث صرفه‌جویی اقتصادی و کاهش هزینه‌ها می‌شود. رئیس موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی در پایان افزود: دانش فنی ساخت این گونه مواد در کشور که منشا اولیه آنها بیولوژیکی است، تنها در اختیار موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور است و در صورت تقاضای بخش خصوصی،‌ آمادگی انتقال تکنولوژی آن وجود دارد. فرمونهای جنسی مولکولهای شیمیایی هستند که حشرات ماده برای جفت‌یابی در محیط منتشر می‌کنند. با تولید آزمایشگاهی و مصنوعی این ترکیبات شیمیایی می‌توان بدون این که به موجودات مفید طبیعت آسیبی وارد کرد یا آثار سویی در محصولات کشاورزی و محیط زیست ایجاد شود، حشرات زیان‌آور و مضر را جمع‌آوری و از خسارت آنها جلوگیری کرد. استفاده از این ترکیبهای شیمیایی به شکلهای مختلف امکان‌پذیر است و برای پیش‌آگاهی از وضعیت آفت و یا شکار آن به صورت انبوه، در داخل تله‌های چسبنده به کار می‌روند.

فرمون های مصنوعی

از فرمون ها می توان به طرق مختلف و به منظور کاهش مصرف سموم شیمیایی متداول در جهت کنترل آفات محصولات کشاورزی استفاده نمود. از این مواد می توان جهت تعیین مقدار تراکم آفات به دام انداختن آفات در تله هایمخصوص و همچنین گمراه کردن آنان جهت جلوگیری از تولید مثلشان استفاده کرد.آفات می توانند خسارت عمده ای به محصولات کشاورزی وارد میکنند و از آنجایی که جمعیت جهان روز به روز در حال افزایش است و تامین غذا برای این جمعیت در حال افزایش ضروری ودر نتیجه کنترل اساسی آفات می توانند از دو منظر سیاسی و اجتماعی حائز اهمیت باشد. استفاده روز افزون از حشره کشها متداول باعث پیدایش حسرات مقاوم تغییرات شدید اکولوژیک نابودی محیط زیست و نتیجتا به رکود اقتصادی انجامیده است.تعداد حشرات وآفاتی که به حشره کش ها مقاوم می گردند روز به روز در حال افزایش است که این امر باعث تشدید فشار به شرکت های تولید کننده مواد دفع آفات جهت ارائه فرمول های جدید میگردد. قسمت های تحقیقاتی شرکت های شیمیایی(R &D) غالبا بدلیل هزینه های گزاف تحقیق و پروسه های طولانی حاضر به سرمایه گذاری برای تولید سموم با فرمول های جدید که باعث سرمایه گذاری زیاد میگردد نیستند مخصوصا اینکه قانون حمایت معنوی Patent فقط برای مدت محدودی قادر به حمایت آنها می باشد . البته این اشتباه است که منافع سموم شیمیایی را نادیده بگیریم.در مدت چند دهه گذشته استفاده از سموم شیمیایی باعث افزایش تولید محصولات کشاورزی گردیده است ولی در عین حال درصد خسارت به محصولات از ???? تا به حال تغییری نکرده است. در واکنش به مشکلات ومعضلاتی که در اثر استفاده روز افزون از سموم شیمیایی ایحاد گردیده است .

سیاست مدیریت تلفیقی مبارزه با آفات (IPM) بوجود آمده است. مدیریت تلفیقی آفات بر مبنای تلفیقی از مبارزه شیمیایی بیولوژیک وتکنیک های کشاورزی جهت کنترل آفات با هزینه معقول وطوری که خسارت را به محیط به حداقل برساند تشکیل شده است.لازم به یادآوری است که در مورد صادرات محصولات کشاورزی هیچ چیز با اهمیت تر از نابودی کامل تمامی حشرات جهت جلوگیری از انتقال آفات کشاورزی بین کشورها نیست. اولین مرحله در مدیریت تلفیقی آفات پیش آگاهی موثر با استفاده از تله های پیش آگاهی فرمون ی است. در این با کمک گرفتن از تله های پیش آگاهی آفت تعیین محل میگردد ومیزان انتشار آندر باغ یا مزرعه اندازه گیری می شود.در مرحله بعد بهترین سیاست با توجه به اطلاعات بدست آمده توسط تله های فرمون ی تعیین می گردند . با کمک تله های پیش آگاهی می توان زمان مناسب رها سازی زنبور های تریکوگراما و به کار گیری روش های دیگر بیولوژیک را تعیین نمود.
روش های کنترل بیو لوژیک بر اساس کنترل آفت بوسیله دشمنان طبیعی وپارازیت ها می باشد که به حشرات بی ضرر صدمه نمی رسانند برای مثال می توان به باکتری به نام اسیلوس ترنجلیس اشاره کرد که به لارو کرم برگخوار پنبه مصری پروانه قوزه پنبه و ویروس های ی که به آفات مشخصی حمله می کنند را نام برد و از فرمون ها نیز می توان به صورت تله های جمع آوری (Mass trapping) و یا ایجاد اختلال در جفت گیری و مخصوصا در هنگامی که جمعیت آفت نسبتا انتشار پیدا کرده استفاده بعمل آورد .زمانی که هیچ یک از این روشها موثر واقع نشد آن هنگامی است که جمیعت آفت متراکم و آخرین چاره جز توسل به سلاح سنگین تری یعنی آفت کش نمی باشیم.
موجودات زنده بوسیله احساس پنجگانه شان با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند .حس شنوایی ولامسه از حس های فیزیکی می باشند در حالی که حس بویایی وچشایی حواس شیمیایی هستند که بر پایه برخورد بین مولکولها و گیرنده هادر اعضا مناسب انجام می گیرند. حس بینایی مخلوطی از مراحل فیزیکی در ابتدا و مراحل شیمیایی می باشد .دو حس شیمیایی ندرتا مورد رسیدگی و تحقیق قرار گرفته است و اطلاعات کمی راجع به نحوه عمل آنها موجود می باشد و علاقه زیادی پیرامون این موضوع در سال های اخیر بوجود آمده است. ارتباط شیمیایی در بین حیوانات بوسیله گروه های زیادی از مواد شیمیایی که به صورت عوامل پخش فرد دریافت کننده و منفعت ارسال کننده یا دریافت کننده می باشد صورت پذیرفته است. مجموعا به این نوع مواد شیمیایی مواد شبهه شیمیایی (Semiochemicals) یا اطلاع رسانان شیمیاییInfochemicals گفته می شوند که شامل فرمون ها Pheromones ویا مواد Allelochemicals می باشند.مواد اطلاع رسانان شیمیایی و یا فرمون ها که پانسیل کنترل حشرات را دارند و جزو گروها مواد کنترل آفات بشمار می روند هم اینک در شرکت های شیمیایی تولید کننده مواد دفع آفات عرضه می گردند. در ادامه به تاثیر فرمون در بین حشرات که بزرگترین گروه در خانواده موجودات زنده است می پردازیم تاکید ما بر پروانه ها که لارو آنها بزرگترین گروه آفات کشاورزی را تشکیل می دهد می باشد. گر چه سوسکها مگسها و حشرات دیگری نیز می باشند که خسارت شدیدی به محصولات کشاورزی وارد می سازند.
? فرمون های جنسی 
نقش این فرمون کلیدی برای جنس مخالف گونه جهت فعالیت تولید مثل می باشد .مانند تمام فرمون ها آنها از مخلوط چند ماده که به تن های ی فرمون نیستند تشکیل شده است و تنها مجموعه کاملی که شامل نسبت غلظت های مواد متشکله ومقدار آنها می باشد می توانند صفات منحصر بفرد فرمون را تعیین کنند . ساختار منحصر بفرد هر گروه فرمون جنسی  باعث اطمینان از گروه های وابسته و جلوگیری از امکان پیوند بین گونههای مختلف را باعث می گردد.آزمایشات صحرایی حاکی از مهارت های ذاتی حشرات دارد. در آزمایشاتی که با پروانه های نر علامتگذاری شده که در سطح مزرعه رها سازی شده بود انجام گرددید معلوم شد که اکثر پروانههای نر بوسیله تله های یکه حاوی پروانه ماده باکره بوده و از خود فرمون جنسی منتشر کردهاند بدام افتاده اند. همانطور که انتظار می رفت بیشتر پروانه های شکار شده از تله های ی بوده است که جهت آن به سمت مخالف باد و در جهتی که باد مواد فرمون ی را بهمراه می برده بوده است مقدار فرمون ی که بوسیله پروانه ماده مترشح ودر هوا منتشر گردیده خیلی کم ودر حدود ? نانو گرم یعنی ده به توان منفی ده گرم است. فقط چند هزار مولکول جهت انجام مراحل بیوشیمیایی و ایجاد حرکت لازم می باشد .آزمایشات آزمایشگاهی نشن داده است که غلظت در حدود ده به توان منفی هجده گرم در سانتیمتر مکعب هوا جهت برانگیختن جنسی پروانه نر کرم ابریشم و وادار به گشتن برای منبع بوی فرمون کافی می باشد.
کاربرد فرمون در جهت کنترل آفات
پتانسیل عمده و اصلی کاربرد فرمون ها و مخصوصا فرمون های جنسی در یک مجموعه پیشرفته و دوستدار محیط زیست و در یک سیستم مدیریت تلفیقی مبارزه با آفات(IPM) شامل پیش آگاهیMonitoring تله هایشکار mass trapping جلب و شکا ر attract & kill واخلال در جفتگیری of communication disruption می باشد.

لیست سموم مجاز

لیست سموم مجاز کشورPDF

 

کنترل آفات بدون سموم شیمیایی

کنترل آفات بدون سموم شیمیایی

راهنمای تولید محصولات کشاورزی سالم و ارگانیک Pdf